Analiza fonologjike

Tri funksionet themelore
Analiza fonologjike ka për qëllim ti idetifikoj elementet tingullore të një gjuhe dhe ti klasifikoj sipas funksionit të tyre në këtë gjuhë.
Funksioni I tyre është dallies ose kundervënës kur ato japin ndihmeë pëe ti indentifikuar një pik të rjedhës së folur, një shenjë një kundërvënie ne të gjitha të tjerat që do të mund të figuroin në të njejtën pik.
Por përbësi lëtij funksioni fonologjik thelibësor, elementet tingullore të një gjuhe mund ta bartin edhe funksione kundërshti kur ndihmojnë që dëgjuesi ta analizoj më leht dhënien në njesi të njëpasnjëshme. Këtë e bën theksi në përgjithsi, esidomas, në veçanti, në gjuhët si çëlcishtjes, ku ai bie regullishtë mbi rrokjen e parë të çdo fjale.
Tiparet karakteristike jo funksionale
Flitet për funkson elementesh vetëm kur ato dalin nga zgjedhja e folsit. Por duhet të venë se egzistojnë tipare tingullore që e mësojn tjetrin, du ape çdo gjë që futet mbi personalitetin e tij, vendi, në shoqëri apo origjinën e tij, e që kan të drejt të figurojnë në një përshkrim fonologjik vetëm kur I kana to vlera në bashkësi gjuhusore të veçanta: në frengjiste, pëe shembull ështe mir të shënohet egzistenca e dy variantave kryesore të formës /r/ njëra e quajtur “grithës” për mes qyteteve, e tjetra “rrotullorë” gjithnjë shum e perhapur nëpër katunde.
Realiteti fizik dhe funksionin gjuhsor
I njejti tipar fonik në një gjuhë mund të ushtroj një funksion e në një tjetër të ket vler krejt të ndryshme: mbyllja globale, që në arabishten e Egjiptit, për shembull, është fonem, në gjermanishtë nuk ka asfar vler dalluese, për vetëm vler kunnelërshtie për sa I përket shenimi të fillimit të në njësorë me zanore në verachten, nga ver-eachten, mbyllja globale ndan -r- nga -a-.
Në arabishtë, r dridhse e r gërrithëse, e fundit e shënuar me gh në transkriptimin e fjales Maghreb, për shembull, paraqesin dy fonema të ndrishme, ndërsa në frangjishte përdorimi I njëres ose I tjetres nuk e prek kuptimon e saj që është thënë; porn a jep të dhëna për personalitetin e folsit.
Dy kritere në konflikt: funksion e prerje
Gjuhtari interesohet për faktet tingullore në atë shkallë që ato ushtrojn funksione. Gjithashtu nga anabizor tonologjike pritet që t’i grupoj faktet që sigurojn të njejtin funksion, dhe në qofshin fizikisht të ndryshme dhe t’i ndajnë ato që kan funksione të ndrishme, dhe nëse janë  materialisht analoge. Prandaj shpesh, si parim baz të funksionit të tyre janë vlersuar dhe klasifikuar faktet për çdo tip prerje.
Në të vërtet kjo d.m.th se trajtohen veçmas njesit e nyjtimit  të dytë, fonemat dhe faktet prozodike që për nga përkufizimi, dalin jasht nyjtimit I të dytë.
FONEMATIKA
Pushimet
Fonematika trajton analizën e thënjes në fonema, klasifikimin e këtyre fonemave dhe shqyrtimin e kombinimeve e tyre për të formuar shenjues të gjuhes. Shenjuesi I gjuhes që studjohet paraqesin të dhëna prej nga niset gjuhtari. Për të bër analiza fonologjike mundë të niseshin nga shenjues thënjesh të plota, që paraqesin të dhënat reale, pa asfar iterpretimi  analize paraprake në fraza, në fjalë ai monema. Por kjo do të parashtronte papërshtotshmësi të konsiderueshme praktike dhe teorike.
Lidhjet e brendshme
Del se disa gjuh sjellja fonologjike e vacant që haste zakonisht përpara nje punimi virtual gjendet në mënyr pak a shum të inarkuar brendapërbrenda asaj që quajm fjalë. Ky trajtim I posaçëm mundë të shtrihet në kontekste të papritura disa prsh: fjala gjermanishtes theater trajtohet si i përbër nga thee dh eater që nuk egziston me një mbyllje globale para.
Këto  oriituale pushimesh herë-herë shenohen me emrin junkturë.
Cilet shenjues duhet ti shtrohen analizes
Nuk duhet haruar, se nëse nuk ka raporte te dukshme midis pushimeve uritale dhe pika e ndarjes në fjalë në monema, nuk ka patjetër koincidendencë absolute, dhe se në një shënim fonologjik hapsira e bardhë ose vitë –ndërprerja shënon, në pik të fundit, pikat e rjedhës ku mundë të ndodhin aksidente të veqanta të cilat kemi vendosur të mos I kemi parasysh në analiën fonologjike.
Prerja fonematike
Fjalët e frengjishtes chaise dhe kempe, ose të shqipes gjel dhe lampe, dallohen mirë: përcjellja e degjuesit nuk  do jet e njejt nëse themi apporter la chalse, apo apporter la kampe, apo ndiqe kali ose ndiqe gjelin, kjo na përforcon ndjenjën se chalse dhe lampe gjel dhe kalë nuk u përgjigjen të njejtave fakte të përvojes  që asnje përzijosje nuk do të ishte e besueshme.
Të përkufizohen prerjët para se të përafrohen.
Nuk do të dinim të themi se ruche e rouge, luan e lyej fillojnë me të njejtën fonem pa konstatuar në nëse ato janë në raporte identike në njesit që mund të dalin në kontelaitnet e tyre përbartse.