Disa sekerete te Kur'anit

 

 

Ne kėtė (qė u pėrmend) ka mjaft pėr njė popull tė dėgjueshėm...

(Enbija': 106)

 

 

                                                                

PARATHĖNIE

(INTRODUCTION)

 

                                                  

Ka shumė njerėz te cilėt nuk besojnė nė Kur’an pavarsisht nga pretendimet e tyre se janė besimtar te vertetė. Ata e kalojnė jetėn e tyre duke u kapur pėr iluzione dhe e jetojnė jeten e tyre me kundėrshtime dhe pamjaftueshmeri, refuzojnė te pranojnė se Kur’ani ėshtė udhėrrefues i tyre. Sidoqoftė vetėm Kur’ani parashikon njė jetė kohore me dituri tė vėrtetė pėr ēdo pėrson dhe pėrmban fshehtsitė e krijesės sė Allahut nė formen e tij tė vėrtetė dhe te pastėr. Ēfarėdo pjese informative e cila nuk ėshtė e bazuar nė Kur’an ėshtė e kundėrshtueshme, dhe prandaj ėshtė njė mashtrim dhe njė shpresė e kotė. Prandaj ata te cilėt nuk mbėshtetėn nė Kur’an jetojnė ne mashtrim. Nė ahiret ata do tė dėnohen me ndėshkim tė pėrjetshėm.

Ne Kur’an pėrveē lutjeve, udhrimeve, ndalimeve dhe standardeve te larta te moralit, Allahu i njofton njėrzit me shumė fshehtėsi. Keto janė fshehtėsi me tė vėrtetė tė rėndsishme, dhe njė sy i vemendshėm mund t’i dėshmoi kėto gjatė gjithė jetės se tij. Kur’ani ėshtė burimi i vetem i fshehtėsive pėr tė gjithė njerėzit, sado inteligjent, tė shkolluar apo tė mprehet tė jenė, kurrė nuk do te shpresojnė me gjet ndokund tjeter.

Pėrderisa disa njėrz nuk mund tė shohin, ndersa tė tjerėt kanė kuptuar disa porosi te fshehta nė Kur’an, ėshtė edhe njė nga fshehtėsitė e krijuara tė Allahut. Ata tė cilėt nuk i kerkojnė kėto fshehtėsi te shpallura nė Kur’an, jetojnė nė ankth dhe veshtirsi. Pėr shkak te ironis ata kurrė nuk do ta kuptojnė se pse jetojnė nė kėsi ankthi. Nė anėn tjetėr, ata tė cilėt mesojnė pėr kėto fshehtėsi tė Kur’anit, e bejnė njė jetė tė lehtė dhe tė lumtur

Kjo ėshtė pėr arsye se Kur’ani ėshtė i qartė, i lehtė dhe mjaft i hapur pėr tu kuptuar nga ēdokush. Ne Kur’an Allahu thotė:

 

O ju njėrėz, juve ju erdhi nga Allahu juaj argument dhe Ne ju zbritėm dritė tė qartė.Ata qė i besuan All-llahut dhe iu pėrmbajtėn Atij (librit tė Tij), Ai do t’i fusė nė mėshirėn (Xhennetin) e Tij dhe do t’i gradojė e do t’i udhėzojė pėr nė rrugė tė drejtė. (Nisa:174-175)

 

Megjithate shumica e njerėzve, pavarsisht nga aftėsia pėr tė zgjedhur problemet mė tė komplikuara, kuptimin dhe vendosjen e filozofive mė tė mistershme dhe ma tė dykuptimshme nė praktikė, deshtojnė tė kuptojnė thjeshtėsinė dhe qartėsin e Kur’anit. Sikur qė ky liber shpjegon, kjo nė vetveten ėshtė edhe njė misterie e rėndsishme. Nga pamundėsia tė kuptojnė shpejtsinė natyrore tė jetės nė kėte botė tė pėrkohshme. Kėta njerėz shkojnė pėr ēdo ditė mė afėr vdekjes se pashmangshme. Fshehtėsitė nė Kur’an janė sherim pėr besimtarėt pėrderisa ata mposhtin jobesimtarėt nė dyluftim, nė tė dy jetrat nė kėtė dhe nė ahiret. Allahu e shpall kėtė fakt nė ajetin vijues:

 

Ne tė shpallim Kur’anin qė ėshtė shėrim pėr besimtarėt, kurse jobesimtarėve nuk u dhuron tjetėr pėrpos dėshprim. (al-Isra': 82)

 

Ky libėr shqyrton disa mesime tė lidhura me ajetet qė Allahu u a ka shpallur njerėzimit sikur njė fshehtėsi. Kur njė pėrson i lexon kėto ajete, dhe kur vemendja e tij ėshtė e pėrqendruar, ai duhet tė pėrpiqėt tė zbuloi qėllimin e fshehtėsis nė ngjarjet dhe tė vlersoi gjithēka nė dritėn e Kur’anit. Atėhere, njerėzit do tė kuptojnė me entuziazem sė fshehtėsitė e Kur’anit kontrollojnė jetrat e tyre dhe tė tjerėve sikur janė ata.

Prej momentit qė ndokush zgjohet nė mėngjes, manifestimet e fshehtėsive tė shpallura nga Allahu mund tė shihen. Tė vij tė ky pėrfundim; ai vetėm duhet tė jetė i kujdesėshėm, tė kthehet tė Allahu dhe tė mendoi. Atėhere, ai do tė kuptoi se jeta e tij nuk ėshtė e varur nga kurrfarrė ligjesh qė njerėzit pamenduar adoptojnė dhe se autoritet tė vetme dhe ligje tė vlefshme janė ligjet e Allahut. Kjo ėshtė njė fshehtėsis shumė e rendsishme. Atje nuk ka asnjė te mirė nė shumicen e ligjeve dhe praktikave tė cilat shumica e njerėzve i kanė pranuar si tė vertetat dhe tė pėrfunduara. Si fakt thelbsor, kėta njerėz janė shumė te zhgenjyer. E verteta ėshtė ajo qė ėshtė shpallur nė Kur’an. Ēdokush qė e lexon Kur’anin sinqėrisht, vlerson ngjarjet nė dritėn e Kur’anit dhe tė besimit, dhe jeton si pėrkrahes i Allahut, do t’i shohė kjartėsisht kėto fshehtėsi. Kjo do ta dėrgon tė njė kuptim mė i mire se Allahu ėshtė i Vetmi i Cili mban kontrollin pėr ēdo krijesė, pėr ēdo shpirt dhe ēdo mendim. Siē thotė Allahu nė ajetet nė vijim:

 

Ne do t’u bėjmė atyre tė mundshme qė tė shohin argumentet Tona nė horizonte dhe nė veten e tyre deri qė t’u bėhet e qartė se ai (Kur’ani) ėshtė i vėrtetė. A nuk mjafton qė Allahu yt ėshtė dėshmitar pėr ēdo gjė? Vini re! Ata janė nė dyshim pėr takimin me Allahun e tyre (me botėn tjetėr), e ta dini se Ai ka pėrfshirė me dijen e vet ēdo send. (fussile 53-54)

 

 

ALLAHU I PĖRGJIGJET LUTJES SE

SECILITLUTĖS

(GOD ANSWERS EVERYONE'S PRAYERS)

 

Allahu, i Gjithfuqishmi, i Mėshirshmi dhe Mėshiruesi, shpalli ne Kur’an se Ai ėshtė pranė njeriut dhe do tė ju pėrgjigjet njerzėve kur ata i luten Atij. Njė prej ajeteve tė shpallura ėshtė:

 

E kur robėt e Mi tė pyesin ty pėr Mua, Unė jam afėr, i pėrgjigjem lutjes kur lutėsi mė lutet, pra pėr tė qėnė ata drejt tė udhėzuar, le tė mė pėrgjigjen ata Mua dhe le tė mė besojnė Mua. (bekare: 186)

 

Siē u tha nė ajetin e mėsipėrm, Allahu ėshtė pranė ēdonjėrit, Ai ka dijeni pėr dėshirat e ēdonjėrit, ndjenjat, mendimet, ēdo fjalė tė shprehur, dhe ēdo gjė tė pėrshpėritur, bile edhe ēfarė ėshtė e fshehur thell nė mendjet e ēdonjėrit. Si pasoj e kėsaj, Allahu dėgjon dhe din pėr ēdo njėri i cili i kthehet Atij dhe i lutet Atij. Kjo ėshtė bekimi i Allahu pėr njėrzimin, dhe manifestim i mėshires, mirėsisė dhe fuqisė sė pakufij tė Tij.

Allahu ka dijeni dhe fuqi tė pakufi. Ai ėshtė Zotėruesi i ēdo gjėje nė tėrė gjithėsinė. Ēdo gjallesė, ēdo gjė, prej sa duket njerėzve mė tė fuqishėm deri tė ata mė tė dobėt, prej njerėzve mė tė varfėr deri te njerėzit mė tė pasur, prej trupave madheshtor qiellor e deri te streha e shtazes mė tė imėt nė tokė, tė gjitha i takojnė Allahut dhe tė gjitha janė nėn kontrollin dhe dėshirėn e Tij

Njė pėrson i cili ka besim nė ketė tė vėrtetė mund t’i lutet Allahut pėr ēfarėdo qoftė dhe mund tė shpresoi se Allahu do t’i pėrgjigjet kėtyre lutjeve. P.sh. njė pėrson i cili ėshtė semur nga ndonjė smundje e pasherueshme, sigurisht do tė drejtohet te tė gjitha llojet e kujdesit mjeksor. Sidoqoftė, duke e ditur se vetėm Allahu e kthen shendetin, lutjet do t’i ofrohen atij pėr shėrim. Si rrjedhim, njė pėrson me disa lloje tė frigės prej ankthit, mund t’i lutet Allahut pėr qėtsim dhe t’i largoi te gjitha llojet e frigės. Njė pėrson i cili befasisht ka hasur ne vėshtirsi financiale tė cilat nuk mund t’i kryej, mund t’i drejtohet Allahut pėr menjanimin e vėshtėrsive financiale. Njeriu mund t’i lutet Allahut pėr numėr tė pakufizuar tė gjėrave, pėr tregimin e rrugės sė drejt, pėr pranim nė xhennet me besimtarėt e tjerė, pėr njė vend mė tė mirė nė xhennet dhe shpetimin e tij nga xhehennemi me fuqin e Allahut, pėr shendet tė mirė, dhe kėshtu me radhė. Kjo ėshtė ēfarė Pejgamberi i Allahut (saas) ju tha shokėve tė tij i tensionuar kur tha:

Doni te ju njoftoi me njė armė e cila do te ju mbroi juve nga e liga e armikut dhe do te rrit ushqimin e juaj? Ata than: po, o i dėrguar i Allahut . ai tha: thirrne Allahun ditėn dhe natėn, se namazi ėshtė arma e besimtarit1

Megjithatė, nė Kur’an ėshtė edhe njė zbulim, i cili meriton vemendje nė kėtė pike. Sikur qė Allahut thotė nė Kur’an :

 

Njėriu (e tepron) lutet pėr keq, ashtu sikurse lutet pėr mirė, (po Allahu nuk e pranon lutjen e tij pėr keq); njėriu (nga vetė natyra e tij) ėshtė i ngutshėm. (isra: 11)

 

 Nuk ėshtė ēdo lutje e njeriut e dobishme. P.sh. njė pėrson mund tė lus Allahun pėr mė shumė pronė e pasuri pėr ardhmerinė e fėmijėve tė tij. Megjithatė Allahu mund tė mos shoh mirėsi nė kėtė kėrkesė. Mund tė jetė se prospėriteti do t’i largoi fėmijėt e tij nga adhurimi i Allahut. Ne kėtė kuptim, Allahu dėgjon lutjen e kėtij pėrsoni, e pranon si njė lloi tė adhurimit dhe i pėrgjigjet nė varianten mė tė mirė. Si alternativ, njė pėrson mund tė lutet qė tė mos vonohet nė njė takim. Megjithatė, mund tė jetė se ėshtė mė mirė pėr tė qė tė shkoi nė atė destinacion pas kohės sė caktuar, por nė vend tė saj ta bej tė mundshme tė takoi dikend qė do tė kontribojė diēka e cila do tė jet mė fitimprurėse pėr tėrė jetėn e tij . Allahu e di kėtė dhe i pėrgjigjet lutėsit, jo nė formėn tė cilėn pėrsoni mendoi, por nė mėnyrėn mė tė mirė pėr tė. D.m.th, Allahu e dėgjon lutjen e atij pėrsoni, por nese Ai nuk sheh mirė nė lutjen e tij, atėhere Ai krijon ēfarė ėshtė mė mirė pėr tė. Kjo nė vetvete ėshtė njė fshehtėsi shumė e rėndėsishėme.

Kur lutja paraqitet e papėrgjegjur, ata tė pavetdijėshmit nė kėtė fshehtėsi supuzojnė se Allahu nuk e ka dėgjuar thirrjen e tyre. Kjo nė tė vėrtetė ėshtė njė besim i shtrėmber i injorances sepse Allahu thotė:

 

Ne e kemi krijuar njėriun dhe dimė se ē'pėshpėritė ai nė vetvete dhe Ne jemi mė afėr tij se damari (qė rrah) i qafės sė tij.( kaf:16)

 

 Ai Allahu e di ēdo fjalė qė njėriu e flet, ēdo mendim dhe ēdo moment qė ndokuj i takon gjatė jetes se tij. Edhe atėhere kur dikush ėshtė fjetur, Allahu e di se ēfarė ai provon nė ėndėrr. Ėshtė Allahu i Cili krijon ēdo gjė. Si pasoj, ēdo here qė ndokush i lutet Allahut, ai duhet ta dij se Allahu do ta pranoi lutjen e tij si adhurim dhe tė besoj se Allahu do t’i pėrgjigjes lutjes se tij nė kohėn mė tė duhur dhe do tė krijoi ēfarė ėshtė mė e mirė pėr tė.

Lutja, ndonėse ėshtė formė e adhurimit tė Allahut, ėshtė gjithashtu edhe njė dhuratė shumė e ēmuar pėr njerėzinė. Sepse, pėrmes lutjes, Allahu ia mundson njėriut tė arrij ēdo gjė qė Allahu mendon se ėshtė e mirė dhe qė ėshtė fitimprurese pėr tė. Allahu e shpall rėndsinė e lutjeve ne ajetin ku thotė:

 

Thuaj: “Allahu im as nuk do tė kujdesej pėr ju, sikur tė mos ishte lutja juaj (kur gjendeni nė vėshtirėsi, ose sikur tė mos ishit tė thirur tė besoni), e ju pėrgėnjėshtruat, andaj dėnimi do t'ju jetė i pandėrprerė”. (furkan: 77)

 

Allahu iu pėrgjigjet lutjes se atyre

te cilėt janė nė nevoj dhe shqėtsim

Lutjet janė kohėt kur njeriu ėshtė mė sė afėrmi me Allahun ndihet sinqėrisht, ėshtė koha kur njėriu e kupton afėrsinė e Allahut dhe veten si rob i Allahut, ai ėshtė nė nevoj pėr Allahun. Kjo ėshtė sepse kur dikush lutet, kupton se sa i ulėt e i pafuqishem ėshtė para Allahut, dhe kupton se askush pėrpos Allahut nuk mund t’i ndihmoi. Sinqėriteti dhe ēiltėrsia e lutjes se ndokujt mvaret nga ajo se sa shumė ai ėshtė nė nevojė. P.sh ēdokush i lutet Allahut pėr paqė nė botė. Sidoqoftė ndokush qė gjindet i pashpresė nė mes tė luftės do tė lutet mė shumė dhe mė seriozisht dhe mė pėrulur Allahut. Ngjashėm, njerėzit, gjatė stuhisė nė anije ose nė aeroplan nė rrezik tė pėrplasjes, do t’i luten pėrulsisht Allahut. Ata do tė jenė tė sinqertė dhe tė nėnshtruar nė lutjet e tyre. Allahu shpalli kėtė fakt nė ajetin ku thotė:

 

Thuaj: “Kush ju shpėton prej errėsirave (trishtuese) tė tokės e tė detit e (nga trishtimi) ju e lutni atė haptas e fshehtas (duke thėnė), nėse Ai na shpėton prej kėsaj, ne do tė jemi (besimtarė) mirėnjohės?” (En'am: 63)

 

Nė Kur’an Allahu e urdhron njėriun qė tė lutėt me pėrulėsi:

 

Luteni Allahun tuaj tė pėrulur e nė heshtje, pse Ai nuk i do ata qė e teprojnė. (A'raf: 55)

 

 Nė njė ajet tjeter, Allahu thotė se ai i pėrgjigjet thirrjes se nevojėtarėve dhe tė shtypurve

 

A ėshtė Ai qė i pėrgjigjet nevojtarit (tė mjerit) kur ai e thėrret, duke ia larguar tė keqėn e juve ju bėn mbizotėrues tė tokės. A ka zot tjetėr pos All-llahut? Jo, por ju shumė pak pėrkujtoni. (Neml: 62)

 

Padyshim, ndokush nuk duhet doemosdo tė takoi vdekjen pėr me ju lutė Allahut dhe t’i lutėt Atij nė nevojė. Keta shembuj janė dhėnė qė t’i bėj njėrzit tė kuptojnė gjendjen shpirtėrore me tė cilėn tė lutėn sinqėrisht dhe tė mendojnė pėr momentin e vdekjes, kur njėriu nuk mundet mė tė jet i ēkujdesur dhe definitivisht t’i kthehet Allahut me sinqėritet tė brendshėm. Besimtarėt tė cilėt janė pėrzemersisht tė terhequr te Allahu, nė anėn tjetėr, duke qėnė te vetėdishėm pėr dobsitė dhe duke ndier nevojė, ēdo herė kthehen sinqėrisht te Allahu, edhe nese nuk janė nė gjendjen “jetė a vdekje”. Kjo ėshtė njė karakteristik e rėndėsishme e cila i dallon prej jobesimtarėve dhe prej atyre me besim te dobėt.

 

Mos caktimi i ēfardo kufiri nė lutje

Njė pėrson mund tė kerkoj nga Allahu gjithēka mbrenda kufijve tė lejueshėm (hallall ). Kjo ėshtė pėr arsye se, siē u pėrmend mė parė, Allahu ėshtė i vetmi sundimtar dhe pronar i tėrė gjithėsis; dhe nėse Ai deshiron, Ai i jep njeriut gjithēka qė Ai dėshiron. Ēdo pėrson qė i drejtohet Allahu dhe i lutet Atij do tė kreditoi forcen e Allahut me bė gjithēka dhe ‘’tė jetė i vendosur nė kerkesė’’ sikur qė i dashuri ynė Pejgamberi (saas) ka thėnė2: njėriu duhet ta dijė se ėshtė lehtė pėr Allahun tė plotsoi ēdo dėshirė tė tij, dhe Allahu do t’i plotsoi pėrsonit ēdo kėrkes te tij nese ka ēfardoqoftė tė mirė pėr atė njėri nė atė lutje. Lutjet e Pejgamberve dhe besimtarėve tė vėrtetė tė pėrmendur nė Kur’an cakton njė shembull pėr besimtarėt pėr ēeshtjet qė mund tė lusin Allahun. P.sh. Pejgamberi Zekrija (as) ju ėshtė lutur Allahut pėr trashigimtar tė kėnaqshėm dhe , Allahu ju pėrgjegj lutjes sė tij, pa marr parasysh se gruaja e tij ishte sterile:

 

Kur ai iu lut Allahut tė vet me njė zė tė ulėt, e Tha: “Allahu im! Vėrtet, mua mė janė dobėsuar eshtrat, mė janė pėrhapur thinjat nė kokėn time, e me lutjen time ndaj Teje o Allahu im, asnjėherė nuk kam qėnė i dėshpėruar”.Unė ua kam frikė pasardhėsve tė mi pas meje (kushėrinjve se do ta humbnin fenė), ndėrsa gruaja ime ėshtė sterile, pra mė falė nga ajo mirėsia Jote njė pasardhės (njė fėmijė).Tė mė trashėgojnė mua dhe t'i trashėgojė ata nga familja e Jakubit, dhe bėrė atė, o Zot, tė kėndshėm! (tė vyeshėm)!”( Merjem: 3-6)

 

Allahu ju pėrgjigj lutjes sė Pejgamberit Zekrijaha dhe i dha atij lajmin e mirė pėr Pejgamberin Jahja (as) pasiqė i pranoi lajmet e reja pėr djalin, Pejgamberi Zekrijaha ishte i befasuar pasi qė gruaja e tij ishte sterile. Pėrgjegjėja e Allahut, Pejgamberit Zekrijaha, (as) zbulon njė fshehtėsi tė cilėn besimtarėt duhet gjithmonė ta mbajnė nė mend:

 

Ai tha: “Allahu im, si do tė kemė unė djalė kur gruaja ime ishte qė nuk lind, e unė kam arritur pleqėri tė thellė?” Tha: “Ja, kėshtu Allahu yt ka thėnė: se ajo pėr Mua ėshtė lehtė; Unė tė krijova mė parė ty, qė nuk ishe fare!” ( Merjem: 8-9)

 

Ka shumė Pejgamber te cilėt pėrmenden nė Kur’an tė cilve ju dhanė pėrgjegjėje nė lutje. P.sh. Pejgamberi Nuhi (as) e luti Allahun tė u sjell vuajtje popullit tė tij, tė cilėt e humben rrugen e drejt pavarsisht nga pėrpekjet mė tė mira tė tij pėr t’i udhhequr ata pėr rrugėn e drejt. Si pėrgjegjėje lutjes se tij Allahu solli njė denim tė madh nė ta, i cili hyri nė histori.

Pejgamberin Ejubi (as) thirrri Allahun e tij pėr arsye te smundjes, duke thėnė:

 

 “Mė gjeti belaja, e Ti je mė Mėshiruesi ndėr Mėshiruesit!”(el enbija:83)

 

Pėrgjigjėja Profetit Ejub ėshtė shpallur si vijon:

 

Ne iu pėrgjegjėm atij nga mėshira e Jonė, ia hoqėm ato vėshtirėsi qė i kishte, i dhamė familjen e tij dhe aq sa ishin ata, dhe e bėmė pėrkujtim pėr tė devotshmit. (el enbija:84)

 

Allahu ju pėrgjigj Pejgamberit Sylejmanit (as) i cili u lutė:

 

Tha: “Allahu im, mė fal (gabimin), mė dhuro asi pushteti qė askush pas meje nuk do tė ketė; vėrtet, Ti je dhuruesi mė i madh.(sad; 35)

 

Dhe Allahu i dhuroi pasuri dhe fuqi tė madhe.

Prandaj, ata te cilėt luten duhet tė kenė nė mendjėt e tyre ajetin:

 

Kur Ai dėshiron ndonjė send, urdhėri i Tij ėshtė vetėm t'i thotė: “Bėhu!” Ai menjėherė bėhet. (ja sin:82)

 

Siē thuhet nė ajet ēdo gjė ėshtė e lehtė pėr Allahun dhe Ai dėgjon dhe dinė ēdo lutės.

Allahu ju jep bekim nė kėtė botė atyre qė e deshirojnė, por nė jetėn e ardhshme ata do tė vuajnė njė humbje tė rėndė

 

Deshirat e atyre tė cilėt nuk fshehin njė frikė tė rrėnjosur thellė nė zemrat e tyre nga Allahu dhe munges tė njė besimi tė thellė, nė jetė e ardhshme janė tė drejtuar pa fjalė. Ata luten pėr pasuri, pronė dhe pozitė vetėm pėr jetėn nė ketė botė. Allahu na informon neve se ata tė cilėt e deshirojnė vetėm kėtė botė nuk do tė kenė shpėrblim nė botėn e ardhshme. Besimtarėt, nė anėn tjetėr, luten pėr tė dy botėrat, pėr kėtė dhe pėr ahiret, pasi qė ata besojnė se jeta nė botėn e ardhshme ėshtė e vertetė dhe ėshtė afėr sikur kjo jetė. Ne kėtė Allahu thotė:

 

Ka disa prej njėrėzve qė thonė: “Allahu ynė, na jep Ti neve nė kėtė botė!” pėr tė nuk ka asgjė nė botėn tjetėr.E, ka prej tyre asish qė thonė: “Allahu ynė na jep tė mira nė kėtė jetė, tė mira edhe nė botėn tjetėr, dhe na ruaj prej dėnimit me zjarr!”Tė tillėt e kanė shpėrblimin nga ajo qė e fituan. All-llahu ėshtė i shpejtė nė llogari.(bekare:200-202)

Besimtaret, gjithashtu, luten pėr shendet, pasuri, dituri dhe lumturi. Sidoqoft lutjet e tyre bartin synimin qė ta kėnaqin Allahun dhe kanė diēka qė ka tė bėjė me fenė (dinin). Ata luten pėr pasuri, mė qėllim, qė ta pėrdorin nė rrugėn e Allahut. Duke ju falenderuar kėsaj, Allahu i jep shembull Pejgamberit Sylejmanit (as) nė Kur’an. Larg prej qėllimit pėr kėtė botė, lutja e Pejgamberit Sylejmanit (as) pėr njė posedim tė pashembullt, ishte vetem pėr qėllim fisnik qė t’i shfrytzoi nė rrugėn e Allahut, duke i thirrur njėrzit nė fenė e Tij, dhe mbajtjen e vetvetės tė zėnė nė pėrkujtim tė Allahut. Fjalet e Pejgamberit Sylejmanit (as) tė shpallura nė Kur’an paraqėsin kėtė qėllim tė sinqėrtė:

 

E ai tha: “Unė i dhashė pėrparėsi dashurisė sė kuajve, ndaj Allahut tim,(sad:32)

 

Allahu iu pėrgjigj pikėrisht kėsaj lutje tė Sylejmanit, i dha atij njė pronė tė madhe dhe e shpėrbleu atė me bekimet e jetės sė ardhshme. Nė anėn tjetėr, Allahu gjithashtu ua plotson deshirat e atyre te cilėt e duan vetėm jetėn e kesaj bote, sidoqoftė, njė denim i vėshtirė i pret ata nė ahiret. Bekimin tė cilin nuk e kanė nė kėtė botė do tė jetė i pranishėm pėr ta edhe nė ahiret. Ky fakt me rėndsi ėshtė treguar nė Kur’an si vijon:

 

Kush ėshtė qė dėshiron fitimin e botės tjetėr (ahiretin), Ne do t'ia shtojmė fitimin e tij, e kush e dėshiron vetėm fitimin e kėsaj bote, Ne ia japim, po nė botėn tjetėr ai nuk ka hise.(Esh-Shura’:20)

 

Kush ėshtė qė ka pėr qėllim vetėm kėtė botė, Ne atij qė duam i japim nė tė aq sa duam, e pastaj atij i bėjmė tė hyjė nė xhehennem i nėnēmuar, i pėrbuzur. (Isra’:18)

 

 

ALLAHU E SHTON BEKIMIN E TIJ MBI

ATA QĖ JANĖ MIRĖNJOHES

 

Ēdo pėrson ėshtė nevojtar pėr Allahun nė ēdo moment tė jetės. Prej ajrit qė e thith dhe ushqimit qė e han, prej mundėsisė se shfrytzimit tė kontrollit tė dikujt e deri tė aftsia pėr tė folur, prej tė qėnit i sterhuar e deri te tė qėnit njė shpirt i lumtur. Njeriu jeton plotėsisht nga ajo se ēka Allahu ka krijua dhe pėrgatit pėr tė. Prapėseprap, shumica e njerėzimit nuk e kuptojnė dobėsinė e tyre dhe se ata janė nevojtarė pėr Allahun. Ata supozojnė sė gjerat zhvillohen ngadal ose se ata sigurojnė ēdo gjė vetėm me mundin e tyre. Ky ėshtė njė gabim i madh, gjithashtu edhe mosmirėnjohje pėr Allahun. Ironikisht, njerėzit tė cilėt i japin falėnderimet e tyre pėr njė dhuratė tė parėndsishme, harxhojnė tėrė jetėn e tyre duke injoruar bekimet e panumėrta tė cilat Allahu ua jep atyre gjatė jetės sė tyre. Sido qė tė jet, aq tė mėdha janė tė mirat qė ju janė dhanė njė pėrsoni, sa qė ai kurrė nuk do tė mund t’i numėroi ato. Allahu e tregon kėtė fakt nė ajetin:

 

Po edhe nėse pėrpiqeni t'i numėroni dhuntitė (tė mirat) e All-llahut, nuk do tė mund tė arrini t'i pėrcaktoni ato. Me siguri All-llahu shumė fal dhe shumė mėshiron. (Nahl: 18)

Pavarsisht nga ky fakt, shumica e njėrzve harroin tė falenderojnė pėr ndonjėrėn nga kėto tė mira qė ata kanė. Arsyeja pėr kėtė ėshtė treguar nė Kur’an: djalli, i cili premtoi se do t’i largoi njerėzit prej rrugės sė Allahut, tha se dėshira themelore e tij ėshtė me i shti njerėzit qė tė jenė jofalenderues ndaj Allahut. Paraqitja mospėrfillėse e djallit te Allahu shpreh rėndėsinė e falėnderimit Allahun:

 

Mandej, do t'ju sillem atyre para, prapa, nga e djathta dhe nga e majta e tyre, e shumicėn e tyre nuk do ta gjejsh qė tė falėnderohen (tė besojnė)!” (All-llahu) Tha: “Dil nga ai (Xhenneti), i urrejtur, i dėbuar. Kush prej tyre vjen pas teje, Unė kam pėr ta mbushur Xhehennemin me tė gjithė ju. (A'raf: 17-18)

 

Besimtarėt, nė anėn tjetėr, nė vetdije tė dobsis se tyre dhe me pėrulje para Allahut, shprehin falėnderimet e tyre pėr ēdo tė mirė tė dhuruar nga Allahu. Pasuria dhe posedimi nuk janė te vetmet te mira pėr te cilat besimtarėt e falėnderojnė Allahun e tyre. Duke ditur se Allahu ėshtė Pronari dhe Poseduesi i ēdo gjėje, besimtarėt e shprehin mirėnjohjen e tyre tė brendshme pėr shendet tė mirė, bukuri, dituri, menēuri, dashuri ndaj besimit dhe urrejtje ndaj mosbesimit, pėr te kuptuarit, mendjehollsinė, largpamėsinė dhe pėr aftėsiė. Ata janė falėnderues qė janė tė udhėzuar drejt dhe qė janė nė shoqėri me besimtarėt. Njė pamje tė bukur, manovrim i lehtė me punėt e tyre, pėrmbusheje tė deshirave tė tyre, njoftime pėr gėzime tė mėdha, drejtues i respektueshėm apo ēfardo e mirė tjetėr e bėn besimtarin qė menjėherė tė kthehet tė Allahu, t’i shprehė mirėnjohjet e tij ndaj Allahut dhe reflektohet nė faljen dhe mėshirėn e Tij.

Si pėrgjigjėje pėr morale tė mira tė shfaqura, besimtarėt i pret shpėrblimi. Ky ėshtė edhe njė nga sekretet e treguara nė Kur’an: Allahu i rritė tė mirat e Tij nė ata tė cilėt janė mirėnjohes. P.sh. Allahu u dhuron edhe ma shumė shendet dhe forcė pėr ata tė cilėt i paraqėsin falėnderimet e tyre te Allahu pėr shendet tė mirė dhe forcė qė kanė. Allahu u jep edhe mė shumė dituri dhe pasuri atyre te cilėt janė mirėnjohes pėr diturinė dhe pasurin e tyre. Kjo ėshtė pėr arsye se ata janė njerėz tė sinqertė tė cilėt janė tė kėnaqur me ēka Allahu jep dhe janė tė knaqur me tė mirat dhe tė cilėt e marrin Allahun si shok tė tyre. Allahu e tregon kėtė sekret nė Kur’an si vijon:

 

Dhe (pėrkujtoni) kur Allahu juaj njoftoi bindshėm: “Nėse falėnderoni, do t'ua shtojė tė mirat, e nėse pėrbuzni, s'ka dyshim, dėnimi Im ėshtė i vėshtirė!” (Ibrahim: 7)

 

Tė qėnit mirėnjohes ėshtė gjithashtu edhe shenjė e afėrsisė dhe dashurisė sė ndonjėrit te Allahu. Njėrzit tė cilėt falėnderojnė kanė mendjehollsinė dhe mundėsinė e pranimit tė bukurive dhe tė mirave qė Allahu krijon. I derguari i Allahut (saas) gjithashtu na drejton te kjo kur ai tha:

   Kur Allahu tė ju jep pasuri, hareja e dhuratave dhe tė mirave tė Allahut duhet tė reflektohet tė ju3

Nė anėn tjetėr, njė pėrson jobesimtar dhe jomirėnjohes do tė shoh vetėm papėrsosuri dhe gabime madje edhe nė ambientin natyror mė tė bukur, prandaj do tė jetė i palumtur dhe i pa kėnaqur. Nė tė vėrtet, sikur njė qėllim i parėndėsishėm nė krijimin e Allahut, kėta njerėz, gjithmonė vijnė nė kontakt me siē duket rrethana tė papėrshtatshėme dhe ngjarje tė pakėndshėme. Nė anėn tjetėr, Allahu shfaq mė shumė bujari dhe tė mira tė Tij nė ata tė cilėt kanė njė sinqeritet dhe mendjehollėsi nė botėkuptimet e tyre

Se Allahu i rrit tė mirat e Tij nė ata tė cilėt janė mirėnjohės ėshtė njė nga sekretet e Kur’anit. Megjithatė, njeriu duhet ta ketė nė mendje se sinqeriteti ėshtė njė kusht paraprak pėr tė qėnė mirėnjohės. Pa dyshim, udha e ndonjėrit pėr tė treguar mirėnjohjen e tij pa u drejtuar sinqerisht te Allahu dhe duke ndier se paqja e brendshme e faljes dhe mėshirės sė pakufij tė Allahut, e cila ėshtė vetėm pėr tė impresionuar njerėzit, do tė jetė e dukshme mungesa e sinqeritetit. Allahu e dinė ēka zemra fsheh, dhe do tė jetė dėshmitare pėr josinqeritet. Ata te cilėt kanė synime tė brendshėme tė josinqerėta mund t’i fshehin prej njerėzve, por jo prej Allahut. Njėrzit e tillė mund tė shfaqin falėnderimin e tyre me sjellje tė rreme kur nuk ka sėmundje, por nė kohėrat e vuajtjeve, ėshtė e mundėshme qė ata mund lehtė tė kalojnė nė mosmirėnjohėsa.

Kjo do tė jetė e njohur gjithashtu sė besimtarėt e vėrtetė mbesin mirėnjohes ndaj Allahut edhe nė kushtet mė tė veshtira. Ndonjėri qė shikon nga jashtė mund tė shohė se zvoglimi i disa tė mirave e gėzojnė besimtarin. Mirėpo, besimtarėt, tė cilėt janė tė aftė tė pranojnė aspektet e mira tė ēdo ngjarje dhe situate, shohin tė mira edhe nė kėtė. Psh, Allahu thotė se Ai do t’i sprovojė njėrzitė me frikė, uri dhe humbje tė shendetit ose jetės. Nė kėso situatash, besimtarėt gezohen dhe ndjenė mirėnjohje, duke shpresuar se Allahu do t’i shpėrblejė ata me tė mira tė xhennetit si kompensim pėr patundėshmerinė e tyre qė e treguan nė sprovė. Ata e dinė se Allahu nuk e ngarkon asnjėrin mė shumė se qė ai mund tė durojė. Palekundėshmeria dhe bindja pėr njė dituri tė ketillė i bėnė ata tė jenė tė qetė dhe mirėnjohės. Prandaj, ėshtė njė veti e qartė e besimtarėve tė tregojnė njė dedikim dhe premtimi tė paluhatėshėm dhe Allahut ka premtuar tė zgjerojė tė mirat e Tij nė robėrit e Tij mirėnjohės nė tė dy botėrat, nė kėtė dhe nė ahiret.

 

 

SEKRETET E BESIMIT TĖ NJĖRIT NĖ FATIN

DHE MBĖSHTETJA E TIJ NĖ ALLAHUN

 

Mbėshtetja nė Allahun ėshtė njė cilėsi e veēantė e besimtarėve tė cilėt kanė besim tė thellė, tė cilėt mund tė ēmojnė fuqinė e Allahut, dhe tė cilėt janė tė afėrt me Allahun. Ka sekrete tė rėndėsishme dhe tė mira nė mbėshtetjen nė Allahun. Mbėshtetja nė Allahun nėnkupton njė bindshmėri dhe besim tė caktuar nė Allahun dhe nė fatin qė Ai e krijon. Allahu i ka krijuar tė gjitha krijesat, shtazėt, bimėt, sikur qė i ka krijuar edhe sendet e pa jetė -- secilin me synimin ose fatin e tij. Dielli, hėna, detrat, liqenjėt, drunjėt, lulet, milingonen e vogėl, ēdo gjethe qė bjen, ēdo njėren grimcė tė pluhurit nė tavolinen tėnde, njė gurė nė tė cilin ti merr thue, kėmishen tė cilėn ti e ke blerė dhjetė vjet mė parė, pjeshkėn nė frigoriferin tėnd, nėnėn tėnde, shokėt e tu tė shkollės fillore, ty -- me pak fjalė ēdo gjė ka fatin e tij i cili ėshtė paracaktuar miliona vite mė parė nė shikimin e Allahut. Fati i ēdo krijese ėshtė i shenuar nė libėr, i cili ėshtė quajtur nė Kur’an ’’Nėna e Librit’’. Momenti i vdekjės, momenti i rėmjes sė gjethės mė tė imėt, momentin kur pjeshka nė frigoriferin tėnd fillon tė kalbet, dhe tė gjitha fazat e gurit gjer sa ti merr thua nė tė- me pak fjalė, ēdo ngjarje, e rėndėsishėme ose e parėndėsishėme - ėshtė e shėnuar nė kėtė libėr.

Besimtarėt kanė besim nė fatin dhe ata e dijnė se Allahu e ka krijuar fatin e tyre nė variantėn mė tė mirė pėr ta. Kjo ėshtė pse, nė ēdo moment tė jetės sė tyre, ata mbeshteten nė Allahun. Me fjalė tė tjera, ata e dijnė se Allahu krijon tė gjitha ngjarjet me pajtim me qėllimin e parashikuar dhe se ne ēkado qė Allahu krijon ka tė mira. Psh ngjitja e ndonjė sėmundje vdekjeprurėse, konfrontimi me njė armik tė pamėshirėshem dhe tė papelqyeshėm, tė qenit i nėnshtruar akuzimeve tė pavėrteta pavarėsisht nga ajo se jeni i pafajshėm, ose takimin me ngjarjet mė trishtuese qė ndokush mund t’i paramendojė, nuk e levizin besimin e besimtarėve as qė shkakton ndonjė frikė nė zemrat e tyre. Ata e mirėpresin ēka Allahu ka krijuar pėr ta. Besimtarėt nxjerrin kėnaqėsi tė madhe pėr takimin e situatave tė cilat zakonisht i tmerrojnė ose ju sjellin dėshprim jobesimtarėve. Kjo ėshtė pėr arsye se edhe skenari mė tmerrues ėshtė planifikue pėrpara prej Allahut pėr me i sprovue ata. Ata tė cilėt ju pėrgjigjen kėtyre situatave me palėkundėshmeri dhe mbėshteten nė Allahun dhe nė fatin qė Ai krijon, do tė meritojnė dashuri dhe pėrfitime tė kėnaqėsive te Allahu. Ata e fitojnė xhennetin pėr gjithmonė. Prandaj, besimtarėt pėlqejnė komoditetin dhe kėnaqėsinė nė mbėshtetjen nė Allahun gjatė tėrė jetės sė tyre. Kjo ėshtė njė e mirė dhe sekret qė Allahu u a zbulon besimtarėve. Allahu thotė nė Kur’an se:

 

Atėherė mbėshtetu nė All-llahun, se All-llahu i do ata qė mbėshteten (Ali-Imran: 159)

 

Pejgamberi i Allahut (saas) gjithashtu e ka theksuar kėtė kur ai tha:

Njė robė i Allahut nuk ka besim tė vertetė pėrderisa ai te mos besojė nė fatin (me anėt e mira dhe tė kqija tė tij) dhe tė dijė se ai nuk mund tė parandalojė diēka qė i ndodh atij (e mir a e keqė) dhe se ai nuk mund tė nxen diēka qė i ka kaluar (e mirė a e keqė)4

 

Edhe njė pikė e pėrmendur nė Kur’an pėr mbėshtetjen nė Allahun ėshtė ‘’marrja e paramasave‘’. Kur’ani na informon neve pėr paramasa tė shumta tė cilat besimtarėt mund t’i marrin nė situata tė ndryshme. Nė shumė ajete, Allahu gjithashtu tregon sekretin se ato paramasa tė cilat janė pranuar si formė e adhurimit ndaj Allahut, nuk mund ta ndrrojnė fatin. Profeti Jakupi (as) i ka kėshillua bijėt e tij qė tė marrin disa paramasa gjersa tė hyjnė nė qytet, por pastaj ai ja u pėrkujtojė atyre qė tė mbeshtetėn nė Allahun. Ky ajetė i pėrshtatėshėm ėshtė si vijonė:

 

Po ai (Jakubi) tha: “O bijt e mij, mos hyni (nė Egjipt) pėr njė derė, po hyni nėpėr dyer tė ndryshme. Unė nuk mund tė largoj prej jush asnjė send nga caktimi i All-llahut, vendimi nuk ėshtė i tjetėrkujt vetėm i All-llahut, vetėm Atij iu kam mbėshtetur dhe vetėm Atij le t'i mbėshteten ata qė besuan. (Jusuf: 67)

 

Sikur qė shihet nga fjalet e Profetit Jakupit (as) besimtarėt pa dyshimė marrin masa paraprake, por ata e dinė se nuk mundėn tė ndrrojnė atė qė Allahu e ka vendosur pėr ta. Psh njė pėrson duhet t’i respektojė rregullat e trafikut e jo tė vozisė pa kujdes. Kjo ėshtė njė paramasė e rėndsishėme dhe njė formė e adhurimit e kryer pėr jetėn e tij por edhe pėr tė tjerėve. Sidoqoftė, nėse Allahu ka vendosur qė ai pėrson tė vdesė nė aksident tė veturės, kurrfarė paramasash nuk mund tė mirren qė ai tė shpetojė. Nganjėherė njė veprim paraprak mund tė duket se atij pėrsoni i ka mundsuar tė shpetojė nga vdekja. Ose dikush mund tė marr njė vendim kritik, i cili e ndėrron tėrė anėn e jetės sė tij; ose dikush mund tė shpetojė nga njė sėmundje vdekjeprurėse duke treguar forcėn dhe rezistencėn e tij. Sidoqoftė, tė gjitha kėto ndodhin pėr arsye se Allahu e ka urdhėruar kėshtu. Disa njėrz i keqinterpretojnė ngjarjet e tilla si ‘’kapėrcim i fatit tė ndonjėrit’’ ose ‘’ndryshim i fatit tė ndonjėrit’’. Por, kurrkush, as edhe ai pėrson qė duket mė i fuqishmi dhe mė i vendosuri nė botė, nuk mund tė ndrrojė atė qė e ka urdhėruar Allahu. Asnjė njėri nuk ka asi fuqie. Nė tė kundėrten, ēdo gjallesė ėshtė e pafuqishme pėrpara urdhėrit tė Allahut. Fakti se disa pėrsona nuk e pranojnė faktin, nuk e alarmon tė vėrteten. Nė fakt, mohimi i fesė nga ata ėshtė urdhėruar gjithashtu. Allahu e shpallė kėtė nė Kur’an si vijonė:

 

Nuk ndodh asnjė fatkeqėsi nė tokė e as nė trupin tuaj, e qė tė mos jetė nė shėnime (libėr - Levhi Mahfudh) para se tė ngjajė ajo, e kjo pėr All-llahun ėshtė lehtė. Ashtu qė tė mos dėshproheni tepėr pėr atė qė u ka kaluar, e as tė mos gėzoheni tepėr me atė qė Ai u ka dhėnė, pse All-llahu nuk e do asnjė arrogant qė u lavdėrohet tė tjerėve. (Hadid: 22-23)

 

Siē u tha nė ajetin e mėsipėrm, ēdo ngjarje qė ndodhė ėshtė e paracaktuar dhe e shkruar nė libėr nė shikimin e Allahut. Prandaj, Allahu i thotė njėriut mos tė ankohet pėr atė qė ka mund t’i ketė kaluar atij. Psh njė pėrson qė e humbė tėrė pasurinė e tij nė zjarr apo nė njė sprovė ekspėrimentale tregtare, kjo humbje ėshtė sepse ashtu ėshtė vendosur, ėshtė e pamundshme pėr tė qė tė pengojė qė keto tė ndodhin. Kėshtu qė, do tė ishte e pakuptimt qė tė ketė arsye pėr ankime nė kėso humbje. Allahu i sprovon njerėzit me ngjarje tė ndryshme tė cilat janė vendosur pėr ta. Ata tė cilėt mbėshtetėn nė Allahun kur tė takojnė asi ngjarjesh fitojnė kėnaqėsi dhe dashurinė e Allahut. Ata tė cilėt nuk mbėshteten nė Allahun, nė anėn tjetėr, kurrė nuk do tė lirohen nga problemet, shqetėsimet dhe hidhėrimet gjat tėrė jetės sė tyre nė kėtė botė, dhe do tė jenė tė dėnuar pėrgjithmonė nė ahiret. ėshtė e qartė si kristali se mbėshtetja e ndonjėrit nė Allahun ėshtė dobi dhe rahati nė tė dy botrat nė kėtė dhe nė ahiret. Me anė tė shpalljes sė kėtyre sekreteve besimtarėve, Allahu i ka lehtėsuar ata nga veshtirėsitė dhe i ka shpėrblyer nė sproven e tyre nė kėtė botė me jėtė tė lehtė.

 

 

NĖ ĒDO NGJARJE KA TĖ MIRA

 

Allahu na informon neve se Ai krijon ēdo ngjarje me tė mira nė tė. Ky ėshtė edhe njė sekret qė e bėn tė mundshėme pėr besimtarėt tė mbėshteten nė Allahun. Allahu thotė se edhe sendet tė cilat duken tė pafavorshėme kanė shumė tė mira nė to:

 

... bėni durim qė All-llahu tė japė shumė tė mira nė njė send qė ju e urreni. (Nisa': 19)

... Por mund qė ju ta urreni njė send, e ai ėshtė shumė i dobishėm pėr ju, dhe mund qė ju ta doni njė send, e ai ėshtė dėm pėr ju. All-llahu di (fundin e ēdo sendi) e ju nuk dini. (Bakare: 216)

 

Tė vetėdijėshėm nga ky sekret, besimtaret kėrkojnė tė mira dhe bukuri nė ēdo ngjarje. Jo siē duket ngjarja e kundėrt, mundimi ose ligėshtia i shqėtėson ose i brengosė ata. Ata vazhdojnė vetėpėrmbajtjen e tyre edhe nese ekspėrienca e tyre ėshtė e parėndėsishėme ose njė pėrvojė serioze e rėndė. Muslimanėt e sinqertė shohin tė mira dhe qėllim hyjnor bile edhe nė humbjen e tėrė pasurisė sė tyre tė fituar nė mėnyrė tė vėshtirė. Ata shprehin mirėnjohje Allahut pėr dhurimin e jetės. Ata besojnė se Allahu i ka mbrojtur ata prej bėrjes se ndonjė akti tė keq ose kundėr lidhjes se madhe pėr pasuri. Prandaj, ata i shprehin falėnderimet mė tė thella Allahut pėr arsye se ēfardo humbje nė kėtė botė nuk krahasohet me humbjen nė ahiret. Humbja nė ahiret nėnkupton dėnim tė pėrjetshėm dhe te padurueshėm. Kėta tė cilėt e pėrkujtojnė vetėn me ahiret, nė ēdo ngjarje shohin tė mira dhe bukuri tė cilat i drejtojnė nė ahiret. Kėta tė cilėt i tejkalojnė kėto prova tė rėnda do t’i njohin dobėsitė e tyre pėrapara Allahut, dhe do tė rishikojnė sa shumė kanė nevojė pėr Allahun. Ata do tė drejtohen te Allahu me mė shumė pėrulėsi gjatė lutjeve dhe ai pėrkujtim do t’i afroj ata mė afėr Tij. Kjo sigurisht ėshtė njė fitim i pa masė pėr ahiretin e pėrsonit. Kėto, duke u mbėshtetur absolutisht nė Allahun dhe duke treguar palėkundėshmėri, ata do tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut dhe do tė shpėrblehen me lumturi tė pėrherėshme .

Njėriu duhet tė kėrkojė tė mira dhe bukuri jo vetėm nė prova tė rėnda, por gjithashtu nė zakonshmerit ditore. P.sh. duke djegur ushqimin, nė mėnyrė tė pėrpikėt mund ta qojė atė pėrson me marr paramas tė shumta te cilat do tė parandalojnė, me deshiren e Allahut, njė aksident mė serioz nė tė ardhmėn. Njė i ri mund tė dėshtojė nga njė provim pėr pranim nė fakultet, ai i ka humbur shpresat e tij pėr tė ardhmen. Ai duhet, megjithatė, ta dijė se nė deshtimin e tij ka tė mira, gjithashtu; ai duhet tė jetė i aftė tė mendoj se Allahu mund tė ketė dashur qė ai tė shmanget prej disa kushteve ose njėrzve tė pafavorshėm dhe nė kėtė mėnyrė tė ndihet i knaqur me rezultatin. Si alternative, me mendua se Allahu nė ēdo ngjarje ka vendosur shumė tė mira tė cilat ose janė tė dukshme ose janė larg nga imagjinata, besimtarėt shohin bukuri nė nėnshtrimin e plot nė udhėzimin e Allahut.

Njė pėrson mund te mos shoh gjithmonė tė mira dhe qėllime tė shenjėta prapa ēdo ngjarje. Madje edhe nese kjo ėshtė ēeshtja, ai e dinė se nė ēdo ngjarje ka tė mira padyshim. Ai paraqet lutjet e tij pėr Allahun qė t’i tregoj atij pėr ēdo tė mirė dhe qėllimė tė shenjėt tė fshehur prapa ēdo ndodhie.

Ata tė cilėt janė tė vetėdijėshėm se ēdo gjė ka qėllimin e krijimit tė Allahut kurrė nuk i pėrdorin fjalėt e kota “sikur tė mos e kish bėrė atė…” ose ”sikur te mos kisha thėnė”etj. Gabimet, tė metat ose siē duken ngjarjet e pafata para se gjithash pėrfshijnė te mira dhe secila prej tyre janė sprova te fatit. Allahu jep mesim tė rėndėsishėm dhe pėrkujtim pėr njėriun nė fatin qė e krijon pėr ēdo pėrson individualisht. Pėr ata tė cilėt mund tė vlersojnė me mendjehollėsi, nuk ka asnjė gabim ose fatėkeqėsi, por mėsime, paralajmėrime dhe urtėsi prej Allahut. P.sh. njė musliman tė cilit i digjet lokali do tė kerkoj shpirtin e tij, dhe do tė bėhet edhe mė i sinqertė dhe mė besnik nė besimin e tij, duke menduar se ishte paralajmrim prej Allahut kundėr kėnaqsisė dhe dashuris sė tepėrt me tė mirat e botės.

Vazhdimisht, pa marrė parasysh se ēka ndonjėri has nė jetėn e tij, provat e veshtira do tė marrin fund tė gjitha pėrfundimisht. Njė pėrson i cili pėrkujton njė vuajtje do tė jetė i habitur se nuk ėshtė asgjė mė shumė se njė kujtim i turbullt nė mendjen e tij. Kjo ėshtė gjthashtu si njėrzit i kujtojnė skenat prej filmave. Nė pėrputhje me rrethanat, njė ditė do tė vij dhe ekspėrienca e dhimbjes mė tė madhe, do tė jetė vetėm kujtim, mė shumė si njė paraftyrim i njė skene nga njė film. Vetėm njė send do tė jetė: qėndrimi i supozuar i pėrsonit gjatė kohės sė vuajtjes dhe nėse Allahu ėshtė i kėnaqur me tė apo jo. Njė pėrson nuk do tė thirret pėr llogari pėr ekspėriencen. Pėr kėtė, tė qenurit nė orvatje pėr tė parė tė mirat dhe qėllimin e shenjėt tė Allahut qė i krijonė nė situata tė cilat takohet ndonjėri dhe njė qėndrimi pozitiv do t’i sjellin besimtarit lumturi nė tė dy botrat. As pikėllimi e as frika nuk i pret kėta besimtarė tė cilėt janė tė vetėdijėshėm pėr kėtė sekret. Ngjashmerisht, askush, asnjė ngjarje s’mund tė frikėsoj, dėmtoj ose shqėtėsoj nė kėtė ose nė botėn tjetėr (ahiret). Allahu e tregon kėtė sekret nė Kur’an si vijon:

 

Ne u thamė: “Dilni prej aty qė tė gjithė, e juve gjithėsesi do t'u arrijė udhėzim prej Meje, e kush pranon udhėzimin Tim, pėr ata nuk ka as frikė as qė do tė brengosen”. (Bekare: 38)

 

Ta keni tė ditur se tė dashurit e All-llahut (evliatė) nuk kanė frikė (nė botėn tjetėr) e as kurrfarė brengosje? (Ata janė ata) Tė cilėt besuan dhe ishin tė ruajtur.Atyre u jepen myzhde nė jetėn e dunjasė (nė ēastin e vdekjes) dhe nė jetėn tjetėr (pėr shpėtim nė xhennet). Premtimet e All-llahut nuk mund tė pėsojnė ndryshim. E, ai ėshtė suksesi i madh. (Junus: 62-64)

 

 

ALLAHU E TURBULLON TĖ

KUPTUARIT E JOBESIMTARĖVE

 

Se disa njerėz nuk mund ta kuptojnė Kur’anin ėshtė njėra prej sekreteve me shumė rėndėsi e shpallur nė Kur’an. Kjo nė tė vėtetė ėshtė njė sekret i rėndėsishėm, pėr arsye se Kur’ani ėshtė njė libėr shumė i qartė, i lehtė dhe i hapur. Ēdokush qė dėshiron mund ta lexoj Kur’anin dhe tė mesoj urdhėrat e Allahut, moralet e mira me tė cilat Ai ėshtė i kėnaqur, vetitė e xhennetit dhe tė xhehennemit, dhe pėr shumė sekrete disa prej tė cilave janė shpallur nė kėtė libėr. Megjithatė, sikur njė ligj i pėrhershėm i Allahut, disa njerėz nuk mund ta kuptojn Kur’anin pavarėsisht nga qartėsia e tij. Gjithashtu, kėta njerėz mund tė jenė inxhinier atomik ose profesor tė bielogjisė, mund tė kuptojnė fusha shumė tė komplikuara tė shkencės siē janė fizika, kimia ose matematika, mund ta kuptojnė budizmin, hinduizmin, zjarrėputizmin, materializmin ose komunizmin, dhe prap tė deshtojnė nė kuptimin e Kur’anit. Kėta njėrėz tė cilėt i adoptojnė strukturat e komplikuara tė sistemeve jo Kur’anore disi nuk mund ta kuptojnė fenė e qartė dhe tė lehtė tė Allahut, dhe dėshtojnė tė kuptojnė bile edhe mėsimet ma tė dukėshme aty.

Tė qėnurit e tyre tė paaftė pėr tė kuptuar bile edhe faktet ma evidente ėshtė njė mrekulli nė vetėvete. Duke paraqitur se ata kanė njė mungesė kaq serioze nė kuptimin. Allahu sqaron se disa njerėz kanė karakter tjetėr. Nė anėn tjetėr, kjo pajis me prova nė faktin se tė gjitha zemrat, arsyet dhe tė kuptuarit janė nė duart e Allahu. Allahu deklaron se Ai do tė mbuloj zemrat dhe tė kuptuarit e atyre tė cilėt janė pushtuar prej ndjenjave tė madhėshtisė, kjo ėshtė pėr ata qė nuk i binden Allahut. Fakti se ata kuptojnė ēdo gjė pėrveē Kur’anit, tregon se Allahu i ka larguar ata prej shenjave tė Tij, dhe ata janė refuzuar prej Kur’anit pėr shkak tė josinqėritetit tė tyre. Disa nga ajetet qė flasin pėr kėtė janė:

 

Kur ti e lexon Kur'anin, nė mes teje dhe atyre qė nuk e besojnė botėn tjetėr, Ne e vėmė njė perde tė padukshme. Ndėrkaq, nė zemrat e tyre vėmė njė mbulesė dhe shurdhim tė thellė tė veshėve tė tyre qė nuk mund ta kuptojnė atė. E kur e pėrmend ti nė Kur'an Allahun tėnd, vetėm Atė, ata ikin mbrapa dhe largohen. (Isra': 45-46)

 

Ka prej tyre qė ty tė dėgjon (kur lexon Kur'anin). Po Ne kemi krijuar mbulesė mbi zemrat e tyre qė tė mos e kuptojnė atė dhe nė veshėt e tyre sajuam shurdhim, dhe edhe sikur t'i shohin tė gjitha faktet, ata nuk besojnė, derisa kur vijnė te ti e tė polemizojnė ata qė mohuan thonė: “Nuk ėshtė tjetėr ky (Kur'ani) vetėm se mit i hershėm.” (En'am: 25)

 

Kush ėshtė mė zullumqarė se ai qė ėshtė kėshilluar me argumentet e Allahut tė vet, e ua kthen shpinėn atyre dhe harron atė qė vetė e punoi? Ne kemi vėnė mbi zemrat e tyre mbulesė nė mėnyrė qė tė mos e kuptojnė atė (Kur'anin), kurse nė veshėt e tyre shurdhim, andaj edhe nėse i thėrret ti ata nė rrugė tė drejtė, ata si tė tillė nuk do tė udhėzohen kurrė. (Kehf: 57)

 

Siē u tregua nė ajetet, sekreti pse jobesimtaret nuk mund ta kuptojnė Kur’anin ėshtė se Allahu e ka vendosur njė pengesė pėr kuptimin e tyre dhe i ka vulosur zemrat e tyre pėr arsye tė mospranimit tė tyre. Kjo ėshtė njė mrekulli e madhe e cila paraqėt Madhėshtinė e Allahut dhe se Ai ėshtė poseduesi i zemrave dhe mendimeve tė ēdo njeriu.

 

 

ALLAHU SHPĖRNDAN KUPTIMIN

NĖ ATA QĖ I FRIKOHEN ATIJ

 

Edhe njė sekret i shpallur nė Kur’an ėshtė se Allahu u jep atyre qė i frikohen Atij mundėsinė me gjykua dhe mė dallua ndėrmjet tė vėrtetės dhe tė gabuarės. Na ėshtė referuar neve sikur “urtėsi”. Allahu e shpall kėtė sekret nė Kur’an nė suren El-Enfal si vijon:

 

O ju qė besuat, nėse keni frikė All-llahun, Ai do tė vėrė udhėzim (nė zemrat tuaja) pėr ju, do t'ua mbulojė tė kėqiat, do t'ua falė mėkatet. All-llahu ėshtė dhurues i madh. (Enfal: 29)

 

Siē u shpjegua nė kapitullun e pėrparėm, Allahu e fsheh urtėsinė dhe tė kuptuarit nė jobesimtarėt. Kėta njerėz, pa marr parasysh sa intelegjent ata mund tė jenė, nuk mund ta kuptojnė bile edhe konceptet mė tė dallueshme qė i takojnė fesė. Urtėsia ėshtė njė veti e veēantė pėr besimtarėt. Shumica e njėrzve e marrin si tė gatshme se inteligjenca dhe urtėsia nėnkuptojnė tė njėjtėn gjė. Mirėpo inteligjenca ėshtė aftėsi mendore qė secili e posedon. Psh tė qenurit njė shkenctar anatomik ose gjeni matematikor tregon inteligjencen. Urtėsia, nė anėn tjetėr, ėshtė pasojė e frikės qė njė pėrson e ka ndaj Allahut dhe zbatimi me vetėdije, dhe nuk ėshtė e lidhur nė asnjė mėnyrė me inteligjencėn. Njė pėrson mund tė jetė shumė inteligjent, akoma ai mbetet pa urtėsi nėse ai nuk ka frikė nga Allahu.

Prandaj, urtėsia ėshtė njė bekim qė Allahu ua dhuron besimtarėve. Kėta tė hequr nga ky lloi i tė kuptuarit nuk janė bile tė vetėdijėshem pėr situaten e tyre. P.sh, ata tė cilėt mendojnė se janė burimi i forcės dhe posedimit, bėhen mendjemdhenj. Kjo ėshtė thjesht njė tregues i mungeses sė urtėsisė. Sepse nėse ata kanės urtėsi, ata do ta kuptojnė realiteti se asgjė s’ėshtė e fuqishme sikur Deshira e Allahut. Kjo vetėdije nė fund do ta dėrgonte ndonjėrin ta drejtoj veten me pėrulje. Ky pėrson, megjithatė, nuk mendon se, nese Allahu dėshiron, e tėrė pasuria e tij mund tė zvoglohet nė parendėsi pėr disa sekonda, ose se ai mundet ta has vdekjen, duke lėrė gjithēka mbrapa nė botė dhe duke pritur zjarrin tė pranojė llogaritjen. Krejt kėto janė mė tė sigurta dhe mė reale se ēka ndonjėri posedon nė kėtė botė. Vetėm besimtarėt, tė cilėt i frikohen Allahut, e kanė kėtė kuptim, dhe nuk shkon nė drejtim tė natyres mashtruese tė kėsaj jete nė kėtė botė. Ata e kalojnė jetėn e tyre duke kuptuar esencen reale tė sendeve. Allahu e vendos kuptimin nė besimtarėt pėrmes besimit tė tyre. Aq sa ata ndihen ma afėr Allahut, tė kuptuarit e tyre forcohet dhe ata bėhen ma tė njohur me sekretet nė krijimet e Allahut.

 

 

ATA QĖ BĖJNĖ MIRĖ TAKOJNĖ MIRĖSINĖ

 

Edhe njė sekret qė Allahu e shpall nė Kur’an ėshtė se ata qė bėjnė mirė do tė shpėrblehen me tė mira nė tė dy botėrat, kėtu dhe nė ahiret. Pėr kėtė Allahu thotė:

 

Thuaj: “O robėrit e Mi qė keni besuar, keni frikė ndaj Allahut tuaj. Ata qė bėnė mirė nė kėtė jetė, kanė tė mirė tė madhe, e Toka e All-llahut ėshtė e gjėrė, ndėrsa tė durueshmėve u jepet shpėrblimi i tyre pa masė!” (Zumer: 10)

 

Megjithatė, njeriu duhet ta dijė se ēka ėshtė “mirėsia” aktuale. Secila shoqėri e ka zhvillua kuptimin e vet pėr mirėsinė; tė qėnurit i kėndshėm, dhurimi i parave tė varfėrve, veprimi me durim ndaj ēdo lloj i trajtimit shpesh ėshtė kuptuar si shenjė e “mirėsisė” nė shoqėri. Mirėpo, nė Kur’an Allahu na informon neve se ēka ėshtė “mirėsia” aktuale:

 

Nuk ėshtė tėrė e mira (e kufizuar) tė ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose perėndimi, por mirėsi e vėrtetė ėshtė ajo e atij qė i beson All-llahut, ditės sė gjykimit, engjėjve, librit, pejgamberėve dhe pasurinė qė e do, ua jep tė afėrmve, bonjakėve, tė vėrfėrve, udhėtarėve, lypėsve dhe pėr lirimin e robėrve, dhe ai qė e fal namazin, e jep zeqatin, dhe ata qė kur premtojnė e zbatojnė, dhe tė durueshmit nė skamje, nė sėmundje dhe nė flakėn e luftės. Tė tillėt janė ata tė sinqertit dhe tė tillėt janė ata tė devotshmit. (Bekare: 177)

 

Sikur qė ajeti i mėsipėrm na e tėrhjek vemendjen tonė, mirėsia e vėrtet ėshtė me pasė frikė prej Allahut, me mbajtė vetėveten tė zėnė me pėrkujtimin e ditės sė llogarive, tė bindet me ndėrgjegjėje dhe gjithmonė tė angazhohet nė veprime tė cilat do ta kėnaqin Allahun. Pejgamberi i Allahut Muhammedi (saas) gjithashtu i ka urdhėruar besimtaret me ju friksuar Allahut dhe me bė mirė:

Friksonju Allahut kudo qė tė jeni. Bėni mirė menjėherė pas njė akti mėkatar me e fshi atė, dhe gjithmonė sillni mirė nė mardhėnjėt e juaja me njerėzit. 5

 Allahu e ka shpallur nė Kur’an se Ai i don ata tė cilėt gjithmonė bėjnė mirė nė saje tė besimit tė tyre dhe pėr frikėn dhe dashurinė e tyre pėr Allahun, dhe shton se Ai do t’i shpėrblej ata me tė mira:

 

Ndaj All-llahua u dha atyre shpėrblimin e kėsaj bote dhe shpėrbllimin mė tė mirė tė botės tjetėr; All-llahu i do punė mirėt. (Ali 'Imran: 148)

 

...edhe nė kėtė jetė kanė shpėrblim tė mirė, por shpėrblimi i tyre nė botėn tjetėr ėshtė shumė mė i mirė, e sa vend i mirė ėshtė ai i tė devotshėmve. (Nahl: 30)

 

Ky ėshtė lajmė i mirė i caktuar nė Kur’an pėr ata qė bėjnė mirė, tė cilėt janė vetėflijuesė dhe tė cilėt pėrpiqėn tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut.

Allahu u jep kėture njerėzve lajme tė gėzuėshme pėr jetė tė mirė nė tė dy botėrat, kėtu dhe ahiret , njė rritje nė bekime- nė tė dyat materialėn dhe shpirtrorėn. Profeti Sulejman (as) tė cilit ju ėshtė dhėnė njė mbretri e tėra, qė nuk ju ėshtė dhėnė askujt tjeter, dhe Profeti Jusuf (as) i cili qė vendosur nė kompetencen e thesarit tė Egjiptit, janė shembuj tė dhėnė nė Kur’an. Allahu na informon neve pėr tė mirat qė Ai i dhuroi Pejgamberit Muhammedit (saas) nė ajetin:

 

"dhe tė gjeti tė varfėr, e Ai tė begatoi. (Duha: 8).

 

Njeriu duhet ta kujtoj se njė jetė e bukur dhe e famshėme nuk ėshtė njė bekim i cili u ėshtė dhuruar vetėm generates sė hershme tė besimtarėve. Allahu premton se, nė ēdo kohė, Ai do tu jep robėrve besimtar tė Tij njė jetė tė mirė.

 

Kush bėn vepėr tė mirė, qoftė mashkull ose femėr, e duke qenė besimtar, Ne do t’i japim atij jetė tė mirė (nė kėtė botė), e (nė botėn tjetėr) do t’u japim shpėrblimin mė tė mirė pėr veprat e tyre. (Nahl: 97)

 

Besimtarėt kurrė nuk vrapojnė pas botės; dmth, ata nuk demostrojnė lakmi pėr pasurinė e kėsaj bote, pėr pozitė ose fuqi. Sikur qė Allahu thotė nė njė ajet: ata i kanė shitur jetrat dhe pasurinė e tyre nė kompensim pėr xhennetin. Profesioni ose Tregtia nuk i tėrheq ata prej kujtimit tė Allahut, pėrmbushja e lutjeve dhe sherbimi pėr fenė. Gjithashtu, ata tregojnė pėrulėsi dhe nėnshtrim edhe kur ata janė tė sprovuar me uri ose humbje tė pasurisė, dhe ata kurrė nuk ankohen. Njė shembull i mirė ishin besimtarėt tė cilėt emigruan nė kohen e Pejgamberit. Ata imigruan nė tjetėr qytet, duke lėnė mbrapa shtėpitė e tyre, profesionėt, tregtinė, pasurinė dhe kopshtet dhe atje, ata ishin tė kėnaqur me pak. Si kompensim ata vetėm donin tė fitonin kėnaqėsinė e Allahut. Kėnaqėsia e tyre dhe kujtimi i sinqertė i ahiretit ju mundsoj tė fitojnė bekimin e Allahut dhe jetė tė mira dhe dhurata. Kėto dhurata dhe pasuri nuk e rriten lidhjen e tyre me kėtė botė, por mė tepėr i shtyri ata tė shprehin falėnderimet e tyre pėr Allahun dhe pėr ta kujtuar Atė. Allahu i premton ēdo desimtari i cili shpreh njė moral tė lartė nė jetėn nė kėtė botė.

Allahu ka premtuar se do t’ju shtoj punėt e mira robėrve tė Tij tė cilėt bėjnė mirė

Allahu ka premtuar se do tju shtoj punėt e mirat robėrve tė Tij tė cilėt bėjnė mirė. Disa nga ajetet qė tregojn pėr kėtė temė nė Kur’an janė:

 

Kush vjen me njė (punė) tė mirė, ai (nė ditėn e gjykimit) shpėrblehet dhjetė fish, e kush vjen me (vepėr) tė keqe, ai ndėshkohet vetėm pėr tė. Atyre nuk u bėhet e padrejtė.( En'am: 160)

 

S’ka dyshim se All-llahu nuk bėn pa drejtė as sa grimca, e nėse ajo vepėr ėshtė e mirė, Ai e shumėfishon atė dhe Vetė Ai i jep shpėrblim tė madh. (Nisa': 40)

 

Shenja mė e dallueshme se Allahu e shton ēdo punė tė mirė ėshtė dallimi ndėrmjet jetės sė kėsaj bote dhe ahiretit. Jeta e kėsaj bote ėshtė njė kohė mjaft e shkurt, e cila mesatarisht zgjat 60 vjet. Mirėpo, ata tė cilėt e pastrojnė vetėveten dhe ngarkohen me punė tė mira nė kėtė botė do tė shpėrblehen me njė mirėsi tė pėrjetshme nė ahiret si kompensim pėr atė qė ata kanė bėrė gjatė kėsaj jete tė shkurtė. Allahu e ka dhėnė kėtė premtim nė ajetin:

 

Atyre qė bėjnė vepra tė mira, u takon e mira (Xhenneti) edhe mė tepėr (e shohin All-llahun)... (Junus: 26)

 

Njėriu duhet tė mendoj pėr konceptin “ pėrhershmėri” nė mėnyrė qė tė kuptojė madhėshtinė e kėtij shpėrblimi. Le tė supozojmė se tė gjithė njėrzit tė cilėt kanė jetuar nė tokė deri tani dhe ata tė cilėt kanė me jetua nė tė ardhmen e kalojnė secilin sekond tė jetės sė tyre duke numėruar. Kjo paraqitje sigurisht do tė bėhet shumė e madhe pėr ta pėrceptuar. Sidoqoftė, lidhur me “pėrhershmerinė”, edhe ky numėr i pa kufij nuk do tė ishte asgjė. Pėr arsye se “pėrhershmėria” kupton pafundshmeri, mos pasja e kufirit nė kohė. Vendbanimi i atyre tė cilėt shfaqin besnikėri ndaj Allahut nė kėtė botė do tė jetė xhenneti nė ahiret. Aty, ata do tė qėndrojnė pėrgjithmonė, arrijnė ēdo gjė qė shpirti ua dėshiron dhe nuk do tė kenė kufi pėr kėtė. Kjo sigurisht ėshtė njė shembull qė duhet tė reflektoj nė mėnyrė qė tė kuptohet madhėsinė e mėshires dhe mirėsisė se Allahut.

 


 

NĖ FYTYRAT E BESIMTARĖVE KA

SHKĖLQIM, POR NĖ FYTYRAT

E JOBESIMTARĖVE KA TURPĖRIM

 

Njė prej sekreteve qė Allahu e tregon nė Kur’an ėshtė se besimi dhe mosbesimi reflektohen nė fytyrat dhe lekurat e njėrzve. Nė shumė ajete, Allahu na informon se nė fytyrat e besimtarėve ka shkelqim pėrderisa nė ato tė jobesimtarėve turpėrim:

 

Do t’i shohėsh ata duke iu afruar atij (zjarrit) tė frikėsuar nga nėnshtrimi, se si e shikojnė me bisht tė syrit tinėzisht (me njė shikim tė vjedhur)... (Shura: 45)

 

Atyre qė bėjnė vepra tė mira, u takon e mira (Xhenneti) edhe mė tepėr (e shohin All-llahun). Fytyrat e tyre nuk i mbulon pluhuri i zi as nėnēmimi, ata janė banues tė Xhennetit, aty janė pėrgjithmonė. E ata qė bėnė tė kėqia, dėnimi i sė keqes ėshtė aq sa ėshtė ajo, ata i mbulon poshtėrimi. Ata nuk mund t’i mbrojė kush nga All-llahu, fytyrat e tyre, porsi t’i kishte mbuluar ndonjė copė e errėt e natės. Ata janė banues tė pėrjetshėm tė zjarrit. (Junus: 26-27)

 

Siē u shpall nė kėto ajete, fėtyrat e jobesimtarėve janė tė errėsuara nga prishja. Nė anėn tjeter, besimtarėt kanė shkėlqim nė fytyrat e tyre. Allahu thotė se ata janė tė njohur prej gjurmėve tė segjdeve nė fytyrat e tyre:

 

Muhammedi ėshtė i dėrguar i All-llahut, e ata qė janė me tė (sahabėt) janė tė ashpėr kundėr jobesimtarėve, janė tė mėshirshėm ndėrmjet vete, ti i sheh kah pėrulen (nė rukuė), duke rėnė me fytyrė nė tokė (nė sexhde), e kėrkojnė prej All-llahut qė tė ketė mėshirė dhe kėnaqėsinė e Tij ndaj tyre. Nė fytyrat e tyre shihen shenjat e gjurmės sė sexhdes... (Fath: 29)

 

Nė ajetet tjera, Allahu informon se jobesimtarėt dhe mekatarėt janė tė njohur prej fytyrave tė tyre:

 

Kriminelėt njihen me tiparet e tyre, andaj me rrėmbim kapen pėr flok dhe pėr kėmbėt e tyre. (Rrahman: 41)

 

E sikur tė kishim dashur Ne, do t’i tregonim ty se kush janė ata, e do ti njihje konkret po me siguri do t’i njohėsh pėrme mėnyrės sė fjalės sė tyre, e All-llahu i di vepra tuaja. (Muhammed: 30)

 

Ėshtė njė mrekulli dhe njė sekret i rėndėsishėm i shpallur nė Kur’an se, besimi i varur i ndonjėrit ose keqbėrja, bėjnė ndryshime fizike nė fytyrėn e ndonjėrit. Ndjenjat shpirtrore shkaktojnė efekte fizike nė trup; ndonėse konstrukti jetė i njėjtė, shprehja e ndryshimeve tė fytyres ose fytyra ėshtė e errėsuar ose e shkėlqyer. Njė njėri i besimit, mundet, me dėshirėn e Allahut, tė shohė kėtė mrekulli qė Allahu e ekzekuton nė njerėz.

SEKRETI QĖ ALLAHU I FSHIN PUNĖT E KĖQIJA

 

Qėllimi i besimtarėve ėshtė tė fitojnė kėnaqėsi, mėshirė dhe xhennetin e Allahut. Mirėpo, njeriu ėshtė krijuar i dobėt dhe harrestar; prandaj, bėnė shumė gabime dhe ka shumė dėshtime. Allahu, i Cili i ngjeh robėrit e Tij nė mėnyren ma tė mirė dhe i Cili ėshtė mė mėshiruesi dhe mė i mėshirėshim, na ka informuar neve se Ai do t’i fshij punėt e kėqija tė robėrve tė sinqertė tė Tij dhe do tė ju jep njė llogari tė lehtė:

 

E pėrsa i pėrket atij qė libri i vet i jepet nga e djathta, ai do tė llogaritet me njė llogari tė lehtė, do tė kthehet te familja e vet i gėzuar. (Inshikak: 7-9)

  

Pa dyshim, Allahu nuk e ndrron punėn e keqė tė ēdo pėrsoni nė tė mirė. Vetit e atyre besimtarėve punėt e kėqija tė tė cilėve i fshin dhe i fal Allahu janė treguar nė Kur’an.

Ata tė cilėt largohen prej punėve tė gabuara seriozisht

Nė njė ajet, Allahu thotė:

 

" Nėse lagoheni prej mėkateve tė mėdha, tė cilat u janė tė ndalueshme, Ne ju shlyejmė mėkatet e vogla dhe ju fusim nė njė vend tė ndershėm."(Nisa': 31).

 

Besimtarėt tė cilėt janė tė vėmendshėm pėr kėtė fakt vėrejnė kufijtė e vendosur pėrmes pėrpikmėrisė sė Allahut dhe largohen nga kryerja e asaj qė ėshtė e ndaluar. Nėqoftėse ata ndonjėherė gabojnė nė harresė ose nga pavėmendshmėria, ata menjėherė i drejtohen Allahut me pendim dhe kėrkojnė falje.

Nė Kur’an Allahu na informon neve pėr robėrit e Tij, pendimi i tė cilėve nuk do tė pranohet. Dmth, i atyre qė duke i ditur urdhėrat e Allahut, akoma me qėllim kryejn mekate, duke thėnė “pa marr parasysh se ēka ndodh unė do tė jem i falur” ėshtė plotėsisht njė arsyetim me tė meta. Sepse, Allahu falė punėt e kėqija tė robėrve tė Tij tė cilėt i kryejnė ato nga padituria dhe tė cilėt, pa humbar kohė, pendohen dhe nuk shfaqin kėmbėngulje nė ato punė dhe i ndreq pėr ta ato punė:

 

Pendim i pranueshėm te All-llahu ėshtė vetėm ai i atyre qė kur bėjnė tė keqen me mosdije shpejt pendohen; tė tillėve All-llahu ju pranon pendimin, se All-llahu ėshtė mė i dijshmi, mė i urti. Nuk ėshtė pendim (i pranueshėm) i atyre qė vazhdimisht bėjnė punė tė kėqia dhe vetėm atėherė kur t’i vjen vdekja ndonjėrit prej tyre, tė thotė: “Unė tash u pendova!” e as i atyre qė vdesin duke qenė jobesimtarė. Ndaj tyre kemi pėrgaditur dėnim tė ashpėr.( Nisa': 17-18)

 

Sikur qė kėshillon ajeti, menjanimi i menjėhershėm nga mėkatet ėshtė esenciale nėse njė pėrson don qė punėt e tij tė kėqija tė fshihen dhe tė mos pendohet nė ditėn e gjykimit. Njė besimtar i cili bėnė mėkat, nė anėn tjetėr, nuk duhet tė humbė kohė nė kėrkimin e faljes nga Allahu.


 

Ata tė cilėt ngarkohen nė punė tė mira

Nė ajetet tjera, Allahu thotė se Ai do tė mbulojė punėt e kėqija tė atyre tė cilėt punojnė mirė. Disa nga ajetet pėr kėtė janė nė vijim:

 

Ditėn e kijametit, kur Ai u tubon juve, ajo ėshtė ditė e mashtrimit (ditėn e kijametit duket se kush ėshtė mashtruar). kush beson All-llahun dhe bėn vepra tė mira. Ai ia shlyen tė kėqijat e tij dhe atė e fut nė Xhennete, nėpėr tė cilat rrjedhin lumenj; aty do tė jenė pėrgjthmonė, e ai ėshtė shpėtimi i madh.(Tegabun: 9)

 

Pėrveē ati qė ėshtė penduar dhe ka bėrė vepėr tė mirė, tė tillėve All-llahu tė kėqiat ua shėndrron nė tė mira. All-llahu ėshtė mėshirues, ndaj Ai falė shumė. (Furkan: 70)

 

Secili veprim dhe tė gjitha sjelljet e shfaqura pėr tė kėrkuar pėrkrahjen e Allahut janė “punėt e mira”. Psh, ēdo qėndrim siē ėshtė komunikimi i porosive tė fesė sė Allahut njerėzve, pėrkujtimin e dikujt qė nuk ėshtė i mbėshtetur tė Allahu rreth fatit, pengimi i ndokujt nga thashethamet, mbajtja e shtėpisė dhe trupit pastėr, zgjerimet e fushėpamjeve duke lexuar dhe mėsuar, folja me mirėsjellje, pėrkujtimin e njėrzve pėr ahiretin, dashamirė pėr tė sėmuret, shfaqja e dashurisė dhe keqardhjės pėr tė vjetrit, fitimi i parave pėrmes udhėve legale qė ai mund t’i shfrutzoj pėr tė mirėn e njėrėzve, menjanimin e tė ligės me tė mirėn dhe durimi, krej kėto mund tė bėhen punė tė mira kur ato janė bėrė pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut. Ata qė deshirojnė qė punėt e tyre tė kėqija tė zvoglohen dhe tė transferohen nė tė mira nė ahiret do tė duhej qė gjithmonė tė zgjedhin tė veprojnė nė udhėn qė Allahu do tė jetė i kėnaqur mė sė shumti. Pėr kėsi qėllimi, njeriu duhet qė vazhdimisht tė kujtoj llogaritjen nė ditėn e gjykimit. Ėshtė e qartė se si do tė veprojė ēdonjėri, psh, nėse ndonjėri do tė ishte vendosur tė qėndroj pėrpara zjarrit tė xhehennemit, atij do t’i tregoheshin punėt e kėqija qė ai i ka bėrė nė kėtė jetė, dhe do tė ishte njoftuar se ai duhet tė punoj nė udhėn e drejt pėr me qėnė i falur. Njė pėrson qė e sheh zjarrin, i cili e ndėgjon dėshprimin, keqardhjet dhe rėnkimet e njerėzve tė xhehennemit nėn atė dėnim tė vėshtirė dhe i cili do tė ishte deshmitar i dėnimit tė xhehennemit me sytė e tij, sigurisht do tė vepronte nė mėnyrėn qė ma sė shumti e kėnaq Allahun dhe do tė pėrpiqėj me pėrpjekjet maksimale tė tij. Ky njėri do tė lutej nė kohė, do tė kryente punė tė mira, kurrė nuk do tė ishte i pakujdesshėm, kurrė nuk do tė guxonte tė zgjedhė njė veprim i cili do tė kishte vlerė ma tė vogėl tė Allahu kur e din se ėshtė njė tjetėr qė ka vlerė ma tė madhe te Allahu. Sepse xhehennemi, i cili qėndron drejt pėrpara tij, do ta pėrkujton ēdoherė atė pėr jetėn e pėrjetshme dhe pėr dėnimin e Allahut. Njė pėrson i tillė nuk do t’i lėshojė punėt e mira tė tij. Ai menjėherė dhe saktsisht do tė kryente ēka vetdija e tij urdhėron atė tė bėjė. Ai do tė ishte tepėr i pėrpikėt dhe kėmbėngules nė lutjet. Pra, nė jetėn e kėsaj bote, punėt e kėqija tė vetėm atyre tė cilėt kryejnė punė tė mira, i frikohen Allahut dhe ditės sė gjukimit, sikur ta kishin parė xhehennemin dhe tė ishin kthyer prap nė kėtė botė, ose sikur ata gjithmonė ta shihnin zjarrin pranė tyre, do tė tranėsfomohen nė tė mira. Kėta besimtar janė tė sigurt pėr ahiretin dhe ata shumė i friksohen dhe pėrpiēen t’i shmangen dėnimit tė Allahut.

 

QĖLLIMI I SHENJĖT NĖ SHPENZIMIN

NĖ RRUGĖN E ALLAHUT

 

Njė nga veprimet ma tė rėndėsishme tė adhurimit qė e fshinė ndytėsirėn materiale dhe shpirtėrore, dhe i mundson njeriut tė diciplinoj shpirtin e tij dhe kėshtu tė arrij gjendjen e moralit tė lartė qė Allahu do tė jetė i kėnaqur me tė, ėshtė shpenzimi nė rrugėn e Allahut pėr arsye tė mirėsisė. Allahu i ka thėnė Pejgamberit (saas) tė marr lemoshė nga pasuria e besimtarėve dhe t’i thjeshtsoj dhe pastroj ata nė kėtė mėnyrė.

 

Merr prej pasurisė sė tyre (tė atyre qė pranuan gabimin) lėmoshė qė t’i pastrosh me tė dhe t’u shtosh (tė mirat)... (Tevbe: 103)

 

Mirėpo, veprimi i shpenzimit qė t’i thjeshtsoj dhe pastroj njerėzit ėshtė ajo qė bėhet sipas mėnyrės qė ėshtė caktuar nė Kur’an. Njerėzit besojnė se vetė kanė pėrmbushur sė tepėrmi detyrėn e tyre kur ata u japin disa te imta lupsave, kur ata u japin tė varfėrve disa nga teshat e tyre tė vjetra ose kur ata e ushqėjnė ndonjė pėrson tė uritur. Pa dyshim kėto veprime do tė shpėrblehen nė vėshtrimin e Allahut nėse ato ishin kryer me qėllimin e fitimit tė kėnaqėsisė sė Allahut. Sidoqoftė, nė Kur’an janė kufijtė e caktuar. P.sh. Allahu e urdhėron njeriun tė shpenzoj ēkado qė ėshtė tepricė e nevojave tė tij:

 

... Tė pyesin ty edhe se ē’do tė japin. Thuaj: “Tepricėn!” Kėshtu ua sqaron All-llahu juve argumentet ashtu qė tė mendoni (ēka ėshtė mirė e ēka ėshtė keq).(Bekare: 219)

 

Njeriu do tė jetojė shumė pak nė kėtė botė. Pasuria qė ėshtė mbi tepricėn e nevojave tė njėriut ėshtė tepricė e tė mirave, ajo ēka ėshtė me rėndėsi ėshtė, se nuk ėshtė shuma e dhėnė, por nėse ndonjėri jep sinqerisht ēka ai realisht mund tė jap. Allahu ka njohri pėr tė gjitha sendet dhe Ai e ka lėnė nė vetėdijen e njeriut tė zgjedh gjėrat qė nuk ka nevojė pėr to aktualisht. Dhėnja ėshtė njė formė e adhurimit shumė e lehtė pėr ata tė cilėt nuk janė tė pushtuar pėr ambiciet botėrore dhe tė cilėt nuk janė shitur pėr kėtė botė, por janė tė etur pėr ahiret. Allahu na ka urėdhuar neve tė japim nga pasuria jonė qė tė shmangemi nga lidhja pėr kėtė botė. Kjo ėshtė njė mėnyrė me pastruar vetėveten nga lakmia. Pa dyshim, kjo formė e adhurimit ėshtė shumė e rėndėsishme pėr besimtarėt nė respekt tė llogaritjeve tė tyre nė ahiret. Pejgamberi i Allahut (saas) gjithashtu ka thėnė ai i cili shpenzon nė rrugėn e Allahut ėshtė i favorizuar:

Dy njėrz janė tė favorizuar: njėri ėshtė ai tė cilit Allahu ja ka dhėnė Kur’anin dhe i cili jeton sipas tij. Ai e pranon si legale ēfarėdo qė e urdhėron sikur legale, dhe si jolegale ēfarėdo qė urdhėron si jolegale. Tjetri ėshtė ai tė cilit Allahu i ka dhėnė pasuri dhe i cili e ka shpėrndarė kėtė pasuri midis tė afėrmeve tė tij dhe ka shpenzuar nė rrugėn e Allahut.6

Njėriu duhet tė jap atė qė e do pėr novojtarėt.

 

Njerėzit shpesh tentojnė me i bėrė dikuj njė tė mirė nėse ajo e mirė nuk i dėmton interesat e tyre. P.sh. kur ndokush dhuron mall pėr nevojtarėt, ai shpesh jep ato gjėra qė nuk janė mė tė dėshirueshme, ose nuk i pelqėjnė,ose jashtė modes, ose nuk i pėrshtaten mė

Allahu, megjithatė, urdhėron njeriun qė tė jap atė qė ma sė shumti e donė pėr vetėvetėn. Ndonjėri do ta ketė shumė veshtirė qė tė japė pronėn e dashur, por zemėrgjersia e tillė ėshtė e nevojėshme pėr pastrim dhe arritjen e ndershmėrisė. Ky ėshtė njė sekrte i rėndėsishėm qė Allahu e ka shpallur pėr njerėzimin. Allahu ka shpallur se njeriu s’mund nė asnjė mėnyrė tjetėr, tė arrijė mirėsinė:

 

Kurrė nuk do tė arrini sinqeritetin e plotė me besim (as kėnaqėsinė e lumtur nė Xhennet) derisa tė mos e jepni mė tė dhėmbshmen (mė tė dashurėn) e pasurisė suaj. Ēkado qė jepni (pėr Allahun),All-llahu atė e di. (Ali 'Imran: 92)

 

O ju qė besuat, jepni nga mė e mira e asaj qė e fituat dhe nga ajo qė ju dhamė prej tokės, e mos nxitoni ta jepni atė mė tė pavlefshmen nga ajo, e qė ju nuk do ta pranonit pėr vete pos symbyllas. Dhe dijeni se All-llahu nuk ka nevojė pėr ju, ngase ėshtė i Madhėruar. (Bekare: 267)

 

Shpenzimi nė rrugėn e Allahut ėshtė njė mėnyrė e afrimit mė afėr te Allahu

Pėr njė besimtar, asgjė nuk ėshtė mė e dashur se fitimi i kėnaqėsisė dhe dashurisė sė Allahut. Njė besimtar kėrkon mėnyrėn pėr me u afruar te Allahu gjatė gjithė jetės sė tij. Pėr kėtė Allahu thotė:

 

O ju qė besuat! Kinie frikė All-llahun dhe kėrkoni afrim te Ai, luftoni nė rrugėn e Tij qė tė gjeni shpėtim. (Ma'ide: 35)

  

Sikur njė sekret dhe njė lajm tė mirė pėr besimtarėt, Allahu ka shpall nė Kur’an se ēka ėshtė shpenzuar do tė jetė njė mėnyrė e arritjes mė afėr Atij. Prandaj, pėr njė besimtarė, dhurimi i asaj qė ai donė dhe ēka ėshtė pėrtej nevojave tė tij nuk ėshtė njė mundim, por mė parė njė rast i ēmuar pėr me demostrue devotshmėrinė dhe dashurinė pėr Allahun. Pėr kėtė Allahu thotė:

 

Po, ka edhe disa nga beduinėt qė besojnė All-llahun dhe botėn tjetėr dhe atė qė e japin e konsiderojnė afrim te All-llahu dhe bekim te i dėrguari. Veni re, ato janė afrime te All-llahu pėr ta, e All-llahu do t’i pėrfshijė nė mėshirėn e Tij. All-llahu falė dhe ėshtė mėshirues. (Tevbe: 99)

 

Ēkado qė ėshtė shpenzuar nė rrugen e Allahut

do tė kompensohet

Edhe njė sekret i shpallur nė Kur’an nė respekt tė dhurimit tė pasurisė se ndonjėrit ėshtė se ēkado qė ėshtė shpenzuar sigurisht do tė zavendsohet. Ky ėshtė premtim i Allahut. Ata qė shpenzojnė pasurinė e tyre nė rrugėn e Allahut pa frikė nga varfėria, janė tė prezentuar me bekime mahnitėse gjatė gjithė jetės sė tyre. Ēkado qė shpenzohet nė rrugėn e Allahu do tė paguhet prapa nė tėrėsi. Disa nga ajetet qė janė tė lidhura me premtimin janė:

 

“Nuk ėshtė obligim yti (Muhammed) udhėzimi i tyre (nė rrugė tė drejtė), All-llahu e shpie nė rrugė tė drejtė ate qė do. Ēkado qė tė jepni nga pasuria, e keni pėr veten tuaj, po mos jepni pėr tjetėrkė, por vetėm pėr hir tė All-llahut, e ēkado qė t’u jepni tė tjerėve nga pasuria, ajo do t’u kompensohet nė mėnyrė tė plotė duke mos ju dėmtuar.” (Bekare: 272)

 

...ēkado qė shpenzoni pėr rrugė tė All-llahut, ajo do t’ju konpenzohet dhe nuk do t’ju bėhet padrejtė. (Enfal: 60)

 

Thuaj: “S’ka dyshim se Allahu im ėshtė Ai qė jep furnizim tė begatshėm atij qė do nga robėrit e vet dhe Ai ia pakėson atij, e ēkado qė tė jepni, Ai e kompenson atė dhe Ai ėshtė dhuruesi mė i madh. (Sebe': 39)

 

Besimtarėt deshirojnė tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut dhe xhennetin kur ata japin pasurinė e tyre dhe pėrforcojnė vetėveten; por si njė sekret i shpallur nga Allahu, ēkado qė ata shpenzojnė do tė ju kthehet atyre. Siē u tha nė ajet, Allahu zavendson ēka ėshtė shpenzuar. Kėto shpėrblime janė bekime nė tė dyat, nė kėtė botė dhe, mbi tė gjitha, dhurata qė nė xhente Allahu ka pėrgadit pėr besimtarėt. Nė anėn tjeter, e kundėrta e atyre qė dhurojnė, Allahu zvoglon furnizimin pėr ata njerėz tė cilėt janė dorėshtėrnguar nė dhėnjėn e pasurisė sė tyre ose tė cilėt deshirojnė tė akumulojnė mė shumė pasuri duke mospėrfillur kufijt e Allahut. Njė nga ajetet tregon gjendjen e atyre qė marrin kamatėn:

 

All-llahu zhduk kamatėn dhe shton lėmoshėn, All-llahu nuk e do asnjė besėpremė dhe mėkatar. (Bekare: 276)

 

Allahu na informon neve pėr bollėkun qė arrijnė ata qė dhurojnė pasurinė e tyre:

 

Shembulli i pasurisė sė atyre qė e japin nė rrugėn e All-llahut ėshtė si njė kokėrr prej tė cilės mbijnė shtatė kallinj, ndėrsa nė secilin kalli ka nga njėqind kokrra. All-llahu ia shumėfishon (shpėrblimin) atij qė dėshiron, All-llahu ėshtė Bujar i Madh, i di qėllimet. (Bekare: 261)

 

O ju qė besuat, mos i prishni lėmoshat tuaja me tė krenuar e me ofendim siē bėn ai qė ia jep pasurinė e vet sa pėr sy e faqe tė njerėzve, e nuk beson All-llahun dhe botėn tjetėr. Shembulli i tij ėshtė si njė gur i madh e i lėmuar pėbmi tė cilin ka pak dhe, e kur e godet atė njė shi i madh e lė tė zhveshur (lakuriq). Ata (formalistėt) nuk arrijnė asgjė nga ajo qė punuan. All-llahu nuk udhėzon popullin pabesimtar. E shembulli i atyre qė pasurinė e vet e japin nga bindja e tyre e duke kėrkuar kėnaqėsinė e All-llahut, i pėrngjan njė kopshti nė njė rrafshnaltė qė i bie shi i madh, e ai jep fruta tė dyfishtė. Po edhe nėse nuk i bie shi i madh, i bie njė rigė (qė i mjafton). All-llahu sheh atė qė veproni. (Bekare: 264-265)

 

Secila nga kėto ajete ėshtė sekret qė Allahu e shpallė pėr besimtarėt nė Kur’an. Besimtarėt shpenzojnė pasurinė e tyre vetėm pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut dhe xhennetin e Tij. Mirėpo, duke qėnė tė vetėdijshėm pėr kėto sekrete tė shpallura nė Kur’an, ata gjithashtu shpresojnė pėr bekimin dhe mirėsinė e Allahut. Sa mė shumė qė shpenzojnė tė mirat e tyre dhe pėrforcojnė vetėveten nė rrugėn e Allahut dhe sa mė tė pėrpikėt qė ata bėhen nė vėrejtjen se ēka ėshtė e ndaluar dhe ēka e lejuar, mė shumė Allahu e shton pasurinė e tyre, i bėnė detyrat e tyre tė lehta, dhe i pajis me mė shumė raste pėr me shpenzue nė rrugėn e Tij. Ēdo besimtar qė i frikohet Allahut dhe nuk fsheh frikė nė zemrėn e tij pėr tė ardhmėn, do ta pėrvojė kėtė sekret nė drejtimin e jetės sė tij.

 

 

EFEKTI I PUNĖVE TĖ MIRA

DHE FJALĖVE TĖ MIRA

 

Njerėzit janė nė kėrkim tė papajtueshėm pėr rrethinėn paqėsore ku ata mund tė jetojnė nė siguri, tė kėnaqen dhe shoqėrin qė e duan. Pėrkunder kėtij dėshirimi, megjithatė, ata kurrė nuk vėnė pėrpara njė pėrpjekje pėr kujdesjen e kėtyre vlerave, por mė parė ata bėhen shkaktarėt e konflikteve dhe vuajtjeve. Shpesh njerėzit presin qė tė tjeret tė kujdesen pėr paqėn dhe sigurinė dhe tė jenė tė shoqėrueshėm. Kjo i kushtohet marėdhėnjėve familjare, marėdhėnja midis punėtorėve tė njė kompanie, paqės sociale sikur qė edhe pėr ēėshtjet ndėrkombėtare. Sidoqoftė, mirėmbajtja e miqėsis, paqja dhe siguria kėrkojnė altuizėm. Konflikti dhe nervozizmi nuk mund tė menjanohen kur njerėzit insistojnė qė fjala e fundit tė jetė e tyre, kur ata konsiderojnė vetėm rahatin e tyre dhe s’janė tė gatėshėm me bė ēfardo kompromisi apo sakrifice. Mirėpo, besimtarėt tė cilėt i frikohėn Allahut veprojnė ndryshe. Ata janė bujar, durimtarė dhe falin. Bile edhe kur nuk janė gabim, ata heqin dorė nga tė drejtat e tyre, duke marrė parasysh paqėn dhe sigurinė e shoqėrisė dhe lumturinė e tė tjerėve mbi interesin pėrsonal tė tyre, dhe paraqėsin sjellje xhentile. Ky ėshtė njė tiparė fisnik qė Allahu i urdhėron besimtarėt ta kenė:

 

Nuk ėshtė e barabartė e mira dhe e keqja. Andaj, (tė keqen) ktheje me mirėsi, se atėherė ai, mes teje dhe tė cilit ka armiqėsi, do tė bėhet (si) mik i afėrt. Mirėpo, kėtė nuk e arrin kush, pos atyre tė durueshmėve, dhe nuk e arrin kush, pos atyre me virtyt tė lartė. (Fusilet: 34-35)

 

Ti (Muhammed) thirr pėr nė rrugėn e Allahut tėnd me urtėsi e kėshillė tė mirė dhe polemizo me ata (kundėrshtarėt) me atė mėnyrė qė ėshtė mė e mira. Allahu yt ėshtė Ai qė e di mė sė miri atė qė ėshtė larguar nga rruga e Tij dhe Ai di mė sė miri pėr tė udhėzuarit. (Nahl: 125)

 

Siē u tha nė ajetin, si shpėrblim pėr kėtė punė tė mirė tė besimtarėve, Allahu i ndrronė armiqėt e tyre nė “shokė krahrori”. Kjo ėshtė njė nga sekretet e Allahut. Pas tė gjithave, tė gjitha zemrat janė nė duar tė Allahut. Ai e ndrron zemrėn dhe dėshirėn e kujt do Ai.

Nė njė ajet tjetėr, Allahu e tėrhjek vėmendjet tonė te efekti i fjalės sė mirė dhe tė butė. Allahu i urdhėron Profetėt Musen dhe Harunin (as) tė shkojnė te faraoni dhe tė flasin butėsisht. Pėrkundėr padrejtėsisė, paftyrėsis dhe pamėshirshmėris sė faraonit, Allahu i ka urdhėruar Profetėt e tij qė tė flasin me tė me fjalė tė buta. Allahu e ka shpjeguar arsyen nė Kur’an:

 

Shkoni qė tė dy te faraoni, se ai vėrtet e ka tepruar. Atij i thuani fjalė tė buta, ndoshta ai mendohet e frikėsohet. (Ta Ha: 43-44)

  

Kėto ajete e informojnė besimtarin se ēfarė qėndrimi, ata duhet tė pretendojnė ndaj jobesimtarėve, armiqėve tė tyre dhe njėrzve tė paturp. Kjo me siguri nxit pėr durim, vendosje, thjeshtėsi dhe menēuri. Allahu e ka shpallur si sekret se Ai do t’i shpėrblejė punėt e efektshme tė besimtarėve dhe do t’i ndrrojė armiqėt e tyre nė miq kur ata ndėgjojnė urdhėrat e Tij dhe punojnė nė pajtim me moralet e mira.

 

 

SEKRETI QĖ ALLAHU I PAJISĖ

NJERĖZIT ME VEND

 

Njė nga gabimet serioze qė njerėzit e bėjnė ėshtė se ata e konsiderojnė ēdo gjė si njė pasojė e diēkafi tjetėr. Psh, siē u pėrmend nė faqėt paraprake, ata mendojnė se ata do tė mbesin pa para nėse ata shpenzojnė nė rrugėn e Allahut. Mirėpo, ėshtė njė sekret nė krijimet e Allahut pėr tė cilin ata nuk dinė; se Allahu do ta rris bekimin e Tij nė ata tė cilėt japin nė ēėshtjen e Allahut nė tė dy botėrat, kėtu dhe nė ahiret. Sigurisht, Allahu i mundson njeriut t’i kuptojė kėto si njė ēėshtje dhe efekt pėr funksionimin e botės. Psh, puna e dikujt qė jep pasurinė e tij pėr ēėshtjen e Allahut, ėshtė leht tė shpėrblehet dhe tė ardhurat e tij janė tė rritura nga Allahu. Ose, siē u shpjegua nė kapitullin paraprak, njėri mund tė drejtohet me forcė t’i bėjė ballė njė pėrsoni tė tėrbuar pėr arsye se ai beson se fjalėt nuk do ta qėtėsojnė atė. Mirėpo, pėr njė pėrson i cili i ndėgjon urdhėrat e Allahut, sekretet qė Allahu i ka shpallur nė Kur’an japin tė vetmėn zgjidhje

Njė nga kėto sekrete tė shpallura nė Kur’an ėshtė njė urdhėr tjetėr i Allahut:

 

O ju qė besuat, kur t’ju thuhet: zgjerohuni (bėni vend) nė vend ndeje, ju zgjėrohuni, se All-llahu bėn zgjėrim pėr ju, e kur t’ju thuhet: ngrituni! Atėherė ju ngrihuni, All-llahu lartėson ata qė besuan prej jush, i lartėson nė shkallė tė lartė ata tė cilėve u ėshtė dhėnė dituri. All-llahu ėshtė i njohur mirė me atė qė punoni. (Muxhadele: 11)

  

Allahu urdhėron besimtarėt tė zbatojnė thirrjen pėr bėrjen e vendit nė mbledhje pėr tė posardhurit ose tė rrallojnė grumbullin kur tė jetė e nėvojshme. Kjo, poashtu tregon vėmendjen dhe mirėsinė, ėshtė gjithashtu njė shenjė e dėgjueshmėrisė. Allahu ka treguar se Ai do t’i siguroj vende tė bollėshėme pėr besimtarėt dhe do t’i ngris ata nė rank si kundėrshpėrblim pėr sjelljen e tyre. Allahu mban qėllimin dhe zemren e ēdo njėriu nė dorėn e Tij. Nėse Ai ėshtė i kėnaqur me sjelljen e tyre, Ai mund t’i jap kėtij pėrsoni ēdo dhuratė dhe bukuri qė Ai dėshiron. Pėr kėtė arsye, besimtarėt presin resultat dhe shpėrblim pėr ēdo gjė nga Allahu. Kur ata bėjnė vend nė mbledhje, ata nuk presin mirėnjohje nga njėrzit, por shpresojnė kėnaqėsi e Allahut, pėr paqėn qė Ai do tė ju jep zemrave tė tyre dhe pėr ngritjen nė rank.

 

 

ALLAHU SIGURISHT U NDIHMON

ATYRE TĖ CILĖT E NDIHMOJNĖ FENĖ E TIJ

 

Allahu shpallė njė sekret nė Kur’an si vijon:

 

O besimtarė, nėse ju ndihmoni (fenė) All-llahun, Ai u ndihmon juve dhe u forcon kėmbėt tuaja. ( Muhammed: 7)

 

Besimtarėt gjatė gjithė jetės sė tyre, bėjnė pėrpjekje serioze pėr me i pėrhapė vleratė e Kur’anit midis njerzėve dhe pėrhapjen e porosisė sė Allahut. Nė anėn tjetėr, gjatė gjithė historisė, ka pasė grupe tė jobesimtarėve tė cilėt kanė qėnė kundėr besimtarėve dhe janė munduar t’i pengojnė ata me forcė dhe shtypje. Nė Kur’an, Allahu thotė se Ai ėshtė gjithmonė me besimtarėt kundėr jobesimtarėve, se Ai do t’i bėjė punėt e tyre tė lehta, dhe se Ai do te ju ndihmoj dhe pėrkrah besimtarėt. Besimtarėt tė cilėt vendosin pėrpjekje serioze nė rrugėn e Allahut e pėrjetojnė kėtė nė ēdo moment tė jetės sė tyre. Allahu i bjenė punėt e tyre te njė rezultat me lehtėsime, dhe u jep atyre suksese dhe bukuri. Bile nė situata shumė tė vėshtira, Ai i pajis besimėtarėt me lehtėsime. Bile nė rastet kur ata me besim tė dobėt thonė “mjerisht,” i hapin udhen dėshprimit dhe nuk shohin rrugdalje, Allahu e ka dėrguar ndihmen e Tij pėr besimtarėt dhe i ka bėrė ata tė jenė fitues.

Besimtarėt tė cilėt janė tė sigurt se Allahu i ndihmonė dhe i pėrkrah ata, kurrė nuk e humbin shpresen dhe presin me padurim me pa se si Allahu do ta vendosė njė ngjarje. Pejgamberi Musa (as) dhe populli i tij janė njė shembėll pėr kėtė. Pejgamberi Musa (as) dhe populli i Izraelit lėshuan Egjiptin pėr me u mbrojtė nga mizoria e Faraonit. Por Faraoni dhe ushtria e tij shkuan pas tyre. Kur Pejgamberi Musa (as) dhe populli i Izraelit arriten tė deti, disa nga ata tė cilėt patėn besim tė dobėt i kapi panika dhe humbėn shpresėn, duke menduar se ata do t’i kapė Faraoni, sidoēoftė Pejgamberi Musa (as) tha:

 

"... me mua ėshtė Allahu im, Ai do tė mė udhėzojė”. " (Shu'ara': 62)

 

Dhe kėshtu e shprehu besimin e tij nė pėrkrahjen e Allahut pėr besimtarėt. Nė tė vėrtetė, Allahu ndau ujrat e detit dhe i lejoj Pejgamberit Musa (as) dhe shoqėruesve tė tij tė kalojnė nė bregun tjetėr tė sigurt. Nė ndėrkoh, Ai e mbylli detin mbi Faraonin dhe ushtaret e tij, tė cilėt u fundosen.

Njė besimtarė, qė ėshtė afėr Allahut, i cili e merr Allahun si shok tė tij dhe e dinė se Ai i pėrkrah ata qė besojnė, do tė shohė manifestimin e kėtij sekreti nė ēdo moment tė jetės sė tij. Sigurisht, mrekullit sikur ndarja e detit janė shenja qė Allahu i paraqet pėr disa Pejgamber tė tij. Megjithatė, nėse besimtarėt sinqėrisht mendojnė, nė pasqyrimin e krijimeve tė Allahut dhe tė ajeteve Kur’anore nė ēdo incident, ata mund tė shohin mrekulli sikur manifestimet e pėrkrahjes dhe ndihmės sė Allahut nė ēdo situatė.

Allahu ju ndihmon besimtarėve gjithashtu pėrmes rrugėve tė padukshme

Nė shumė ajete, Allahu i ka informuar besimtarėt pėr pėrkrahjen qė Ai u jep atyre. P. sh., nė njė ajet, Allahu ka thėnė se Ai do t’i bėjė armiqėt qė t’i shohin muslimanėt dyfish mė shumė se qė janė:

 

Ju (jehudi) patėt njė pėrvojė tė madhe nė ato dy grupet qė u konfrontuat ndėrmjet vete. Njėri grup luftonte nė rrugėn e All-llahut, e tjetri ishte pabesimtar, dhe me shikimin e syve tė tyre i shihnin se ishin dy herė mė shumė se besimtarėt. Po, All-llahu me ndihmėn e vet pėrforcon atė qė do. Vėrtetė, nė kėtė ėshtė njė pėrvojė e madhe pėr ata qė kanė mendje tė kthjelltė. (Ali 'Imran: 13)

 

Allahu u ndihmon besimtarėve me anė tė zmbrapsjeve tė intrigave tė kurdisura kundėr tyre

Siē u pėrmen mė parė, jobesimtarėt shkaktojnė vėshtirėsi tė ndryshme pėr besimtarėt dhe kurdisin intriga kundėr tyre nė mėnyrė qė t’i pengojė ata nga rruga e Allahut. Por Allahu informon nė Kur’an se tė gjitha intrigat kundėr besimtarėve do tė zmbrapsen, do tė kthehen kundėr intriguesve dhe nuk do t’i dėmtoj besimtarėt nė ēfarėdo mėnyre. Disa nga kėto ajete janė:

 

... E kur u erdh atyre pejgamberi, atyre nuk u shtoi tjetėr vetėm se largim.(Largim) Pėr shkak tė mendjemadhėsisė dhe dredhisė sė keqe, por dredhia e keqe nuk godit tjetėr vetėm ata qė kurdisėn. Pra ata nuk janė duke pritur tjetėr vetėm gjurmėt e tė parėve, e nė ligjin e All-llahut kurrė nuk do tė hasėsh devijim. (Fatir: 42-43)

 

Nėse ju pėrjetoni ndonjė tė mirė, ata i dėshpron ajo, e nėse u godet ndonjė e keqe, ata gėzohen pėr atė. Po, nė qoftė se ju bėheni tė durueshėm dhe ruheni (mėkateve), dinakėria e tyre nuk do tė t'u dėmtojė aspak. Ėshtė e sigurt se All-llahu e ka nė dorė atė qė punojnė ata. (Ali 'Imran: 120)

 

Jeta e Pejgamberit Jusufit (as) ėshtė shembull nė kėtė kuptim, sepse planet e kurdisura kundėr besimtarėve nė fund do tė kthehen nė favor tė tyre kundėr atyre qė kurdisin. Siē ėshtė shpallur nė Suren Jusuf, vėllazerit e Pejgamberit Jusufit (as) tė cilėt ishin tė prishur nga zilia, sajuan njė plan dhe e gjuajten atė nė pus. Kur Pejgamberi Jusufi (as) ishte ende i ri, edhe njė plan ėshtė sajuar nga gruaja e guvernatorit, nė shtėpinė e tė cilit Pejgamberi Jusuf (as) jetonte. Premtimi i Allahut detyroj deshtimin e kėtyre intrigave dhe mbrojti nga dėmtimi. Duke pėrcjellur sajimet, Allahu vendosi Pejgamberin Jusufin (as) nė autoritet mbi thesarėt e vendit. Pas tė gjitha kėtyre, Pejgamberi Jusufi (as) e komentoj se intrigat e jobesimtarėve janė tė destinuara pėr dėshtim: Kėtė (e bėra thotė Jusufi) pėr ta ditur ai (ministri) se unė nuk e tradhtova tinėzisht dhe sė vėrtet All-llahu nuk realizon dredhinė e tradhtarėve. (Jusuf: 52)

 

 

PĖRĒARJET SHKAKTOJNĖ HUMBJEN E FUQISĖ

 

Njė nga sekretet e rėndsishme qė Allahu shpalli pėr besimtarėve ėshtė tė mos pėrēahen. Pėrndryshe fuqia e tyre do tė mėnjanohet dhe ata do tė jenė tė dobėt nė zemėr. Ajet i ndėrlidhur ėshtė:

 

Dhe respektojeni All-llahun e tė dėrguarin e Tij, e mos u pėrēani mes vete e tė dobėsoheni e ta humbni fuqinė (luftarake). Tė jeni tė durueshėm se All-llahu ėshtė me tė durueshmit. (Enfal: 46)

  

Virtytet Kur’anore lidhen me pėrulėsinė. Ata qė mbėshteten nė vlerat morale tė Kur’anit shuajnė pėrēarjet, gjejnė zgjidhje tė problemeve, i bėjnė gjėrat mė tė lehta pėr njėrzit dhe nuk shfaqin lakmi. Nė mungesė tė moralit Kur’anor, pėrēarjet dhe konfliktet janė tė pashmangshėm. Ėshtė plotėsisht natyrale qė ēdonjėri ka opcione tė ndryshme. P.sh. njėzet njerėz mund tė propozojnė njėzet zgjidhje tė ndryshme pėr njė problem. Secila zgjidhje mund tė jetė me vend apo e qėndrueshėme nė vetėvete. Nė qoftė se ēdo njėri insiston nė tė qenuri me vend, ėshtė e qartė se aty do tė ketė rrėmujė dhe konflikt. Nė kėsi rasti, ma parė se unifikimi i konsensusit tė njėzetė njerėzve, aty do tė ketė grindje dhe ambicie pėrsonale qė do tė pengojnė punėt e mira tė angazhuara pėr ēėshtjen e Allahut. Si rrjedhim, e tėrė fuqia e kėture njėzet njerėzve do tė zhduket, unioni dhe vllazėrimi mes tyre do tė jetė i tretur.

Besimtarėt duhet tė ndiejnė njė dashuri tė thellė pėr njėri tjetrin, bėrjen e sakrificave dhe vendosjen e njė solidariteti dhe bashkpunimi tė fortė midis tyre. Posaqėrisht nė kohėt e vėshtira, ata duhet ta mbajnė vetėveten tė okupuar me pėrkujtimin e Allahut, dhe tė jenė mė shumė durimtar dhe pėrkrahes ndaj njėri tjetrit. Pėrēarjet e zvoglojnė fuqinė, ndėrsa bashkpunimi e rrit fuqinė midis besimtarėve. Nė njė ajet tjetėr, Allahu e ka shpallur sekretin se nese besimtaret nuk janė miq dhe mbrojtės tė njėri tjetrit, do tė ketė ērregullim dhe korrupcion nė tokė:

 

Ata qė e mohuan tė vėrtetėn janė miq tė njėri-tjetrit. E nėse nuk e bėni atė (tė ndihmoni e tė kujdeseni njėri-tjetrin), bėhet trazirė dhe rrėmujė e madhe nė tokė. (Enfal: 73)

 

Secila nga kėto ėshtė sekret qė Allahu e ka shpall dhe i ka ngarkuar muslimanėt me pėrgjėgjsi. Asnjė musliman s’duhet tė konsideroj njė grindje me njė tjetėr musliman tė vogėl, duke thėnė: “ani ēka nėse ne jemi grindur?” Pėr arsye se, siē na informon Allahu neve, secila grindje midis mulimanėve, do tė thotė zvoglim i fuqisė sė besimtarėve pėr tė cilėn muslimanėt do tė japin llogari te Allahu. Kjo ėshtė pse Pejgamberi i dashuri ynė (saas) ka thėnė:

Frikėsonju Allahut. Bėni paqė midis juve. Sigurisht, Allahu bėnė paqė midis muslimanėve7

Muslimanet nuk duhet tė shikojnė gabimet apo deshtimet e njėri tjetrit, por mė parė tė mbulojnė gabimet e muslimanėve tė tjerė me keqardhje. Fuqia qė besimtarėt e nxjerrin nga ky bashkim, do tė thotė pėrkushtim i tėrė energjisė nė pėrhapjen e fesė se Allahut dhe moralet e Kur’anit. Me bashkim ata mund tė koncentrohen nė komunikimini e shenjave tė ekzistimit tė Allahut me anėn e punėve shkencore dhe paraqėsin sherbime pėr tu lavdruar pėr njerėzimin. Njeriu duhet tė pėrkujtoj, megjithatė, se secili paraqėt sherbimet e tij posaqėrisht pėr fitimin e jetės sė pėrjetshme nė ahiret dhe tė jetė i mbrojtur nga denimi i Allahut.

 

 

VETĖM NĖ PĖRKUJTIMIN E ALLAHUT

ZEMRAT GJEJNĖ KĖNAQĖSI

 

Tė gjithė njerėzit qė jetojnė nė tokė kėrkojnė mėnyra tė arrijnė lumturinė e vėrtetė. Shpresat janė vendosur nė njė qėllim tė arritjes sė lumturisė. Disa e kėrkojnė lumturinė nė njė jetė mode tė pasur, disa nė njė karier me prestigj, njė martesė tė mirė, operacion plastik, pranim nė univerzitet. Ndonjėherė ndodhė qė kėto qėllime tė realizohen, mirėpo, rezultati i ēfarėdo lumturie ėshtė zakonisht jetėshkurtėr . Apo shpesh aty nuk ka as pak argėtim dhe kėnaqėsi nė arritjen e qėllimit. Mirėpo, nuk ka qėnė askush nė tokė i cili ndonjėherė ka arritur lumturi tė vertetė pėrmes kėtyre metodave. Ka shumė tė dhėna qė ngacmojnė apo shqėtėsojnė edhe ndokėnd i cili beson se qėllimi i lumturisė komplete ėshtė arritur.

Lumturia e vėrtetė, paqja, kėnaqėsia dhe lehtėsia mund tė gjinden vetėm nė pėrkujtimin e Allahut. Allahu e shpall kėtė fakt nė njė ajet:

 

Ata qė besuan dhe me tė pėrmendur All-llahun, zemrat e tyre qetėsohen; pra ta dini se me tė pėrmendur All-llahun zemrat stabilizohen. (Rra'd: 28)

 

Ky ėshtė njė sekret shumė me rėndėsi qė Allahu e tregon pėr njerėzimin nė Kur’an. Tė pavetėdijshėm pėr kėtė fakt, shumė njerėz e kalojnė jetėn e tyre me mashtrimin se dhuratat botėrore do tė u sjellin kėnaqėsi. Sikur ata kurrė nuk do tė vdesnin dhe takonin ditėn e llogaritjes, ata do tė pėrpiqėshin me lakmi pėr me posedue vlerat qė i pėrkasin kėsaj bote.

Sidoqoftė ky ėshtė njė mashtrim i madh. Asgjė e poseduar nė kėtė botė nuk mund tė sjell paqe tė vėrtetė dhe lumturi. Vetėm besimtarėt tė cilėt janė sinqerishtė tė devotshėm pėr Allahun dhe tė cilėt janė tė ditur pėr mėshirėn e Allahut, mėshirėbėrjen dhe mbrojtjen mbi ta, mund ta arrijnė gjendjen paqsore tė zemrės. Allahu premton kėtė ēlirim nė zemrėn e njė pėrsoni i cili i sheh fakte nė krijimet e Allahut dhe e pėrkujton Atė nė ēdo kohė. Prandaj i kotė ėshtė kėrkimi i lehtėsimit apo paqės me ēfardo mėnyre tjetėr

 

 

DINAKĖRIA E DJALLIT ĖSHTĖ E DOBĖT

 

Armiku mė i madh i njeriut, qė nga Ademi (as), gjithmonė ka qenė djalli. Djalli premtoj se ai vetė do t’i drejtoj njėrzit nė rrugėn e gabuar kur Ademi (as) ėshtė krijuar, dhe ka angazhua vetėn pėr kėtė ēėshtje duke sajuar plane qė e bėjnė botėn tė paraqitet joshėse dhe tėrheqėse pėr njerėzimin. Kur’ani gjithashtu na informon neve se ky plan ėshtė i pa fuqi dhe se ai nuk mund tė ushtroj autoritet mbi njerėzit:

 

Ata qė besuan luftojnė nė rrugė tė All-llahut, e ata qė nuk besuan luftojnė nė rrugė tė djallėzuar. Luftoni pra miqtė e djallit, s'ka dyshim se intriga e djallit ėshtė e dobėt.(Nisa': 76)

 

Nė tė vėrtetė, djalli realizoi mendimin e vet ndaj tyre, ndaj edhe e dėgjuan atė, pėrpos njė grupi besimtarėsh.E ai (djalli) nuk pati kurrfarė pushteti ndaj tyre, pėrveē qė (dija e Jonė tė dalė nė shesh) tė dihet ai qė beson nė botėn tjetėr, prej atij qė ėshtė nė dyshim pėr tė. E Allahu yt ėshtė pėrcjellės ndaj ēdo gjėje.( Sebe': 20-21)

  

Nė fakt, mėnyrė e Allahut pėr bėrjen e gjėrave tė lehta pėr njerėzit ėshtė, plani i djallit ėshtė i dobėt dhe se ai nuk ka fuqi mbi njerėzit. Djalli ėshtė e vetmja forcė negative kundėr fesė dhe dobėsia e tij nėnkupton se besimtarėt nuk do tė pėrjetojnė asnjė vėshtirsi nė jetesėn sipas fesė. Mirėpo, qė kjo tė ndodhė, ėshtė i domosdoshėm besimi i sinqertė. Nė Kur’an, Allahu na informon neve se ata me besim tė sinqertė nuk do tė jetė tė prekur nga dredhit e djallit:

 

(Iblisi) Tha: “Allahu im, pėr shkak qė mė pėrzune (mė largove), unė do t'ua zbukurojė (tė kėqiat) atyre sa tė jenė nė tokė (nė kėtė botė) dhe tė gjithė ata do t'i largoj nga rruga e drejtė!”.  Pėrveē robėrve tė Tu, tė cilėt i ke bėrė tė sinqertė.(Hixhr: 39-40)

 

Nė njė ajet tjetėr, Allahu ka treguar se djalli nuk do tė ketė fuqi mbi ata qė besojnė dhe tė cilėt mbėshtetėn nė Allahun:

 

Vėrtet, ai (shejtani) nuk ka kurrfarė fuqie kundėr atyre qė besuan dhe i janė mbėshtetur Allahut tė tyre.Mbizotėrimi i tij ėshtė vetėm mbi ata qė e pėrkrahin atė dhe mbi ata qė pėr shkak tė tij u bėnė idhujtarė.(Nahl: 99-100)

 

Sekreti se si t’i ikim shpresave tė kota dhe pėrshpėritjeve tė djallit

Pėrkundėr paaftėsisė sė djallit ndaj besimtarėve, ai mundėt nganjėherė tė provjė t’i ngacmoj ata me pėrshpėritjet e tij, pėr arsye tė njė krimi apo njė gabimi qė ata e kanė bėrė.

Edhe njė sekret tjetėr me rėndėsi qė Allahu e zbulon nė Kur’an, ėshtė si me iu ik pėrshpėritjeve tė djallit. Kjo ėshtė njė temė shumė e rėndėsishėme pėr ata besimėtar tė cilėt i frikohen Allahut dhe shpresojnė tė arrijnė xhennetin, sepse pėrshpėritjet e djallit janė fjalė mashtruese qė e devijojnė njėriun nga rruga e Allahut dhe e mbajnė atė tė zėnė me ēėshtje tė kota dhe tė parėndėsishėme. Djalli mundohet t’ia mbush ndjenjat e hidhėrimit, frikės dhe shqėtėsimit nga njerėzit, tė mbjell mosmarrėveshje midis tyre, t’i nxit tė kenė dyshime pėr Allahun, pėr Kur’anin dhe fenė (dinin). Ai i mbush ata me shpresa tė pavėrteta. Disa nga ajetet qė na tregojnė pėr pėrshpėritjet e djallit janė:

 

"Do t'i shmangė (nga e vėrteta), do t'i bėjė tė shpresojnė nė gjėra tė kota; do t'i urdhėroj dhe ata dotė shqyejnė veshėt e bagėtive; do t’i urdhėroj dhe ata do tė shėmtojnė krijesat e All-llahut. E kush bėn mik djallin, e jo All-llahun, ai ka dėshtuar sheshazi.Ai u premton atyre dhe i bėn tė shpresojnė, por djalli nuk premton tjetėr vetėm se mashtrim. (Nisa': 119-120)

 

“i cili bėn cytje nė zemrat e njerėzve” (an-Nas: 5)

  

Pa marr parasysh se ēka ju pėrshpėrit djalli besimtarėve, ai nuk do tė jet i aftė t’i shkund nga udhėzimi i Allahut pėrderisa ata e pėrcjellin rrugėn qė Allahu u ka treguar. Allahu ju sjell ndėr mend besimtarėve qė tė pėrkujtojnė Allahun kundėr djallit:

 

E nėse tė godet shejtani me ndonjė vesvese, ti kėrko strehim te All-llahu, sepse vėrtet Ai dėgjon e di.Vėrtet, ata qė janė tė ruajtur, kur i prek ndonjė iluzion nga djalli, ata pėrkujtojnė (All-llahun), nga djalli, ata pėrkujtojnė (All-llahun), dhe atėherė shohin (tė vėrtetėn). (A'raf: 200-201)

  

Siē kuptohet nga ajeti, besimtarėt rrinė tė gatshėm nė pėrshpėritjet e djallit. Ata nuk humbin kohė duke menduar nė pėrshpėritjet e tij dhe, tė vetėdijshėm se Allahun nuk do tė ishte i kėnaqur, ata kurrė nuk i lejojnė vetės tė largohen me pesimizėm, frikė apo shqėtėsim, tė cilat tė gjitha janė ndjenja negative tė shmangura nga besimtarėt. Kur besimtarėt janė tė shqėtėsuar me diēka qė nuk ėshtė nė pėrputhje me moralet Kur’anore, ata menjėherė e njohin atė si njė pėrshpėritje e dėmshme e djallit e cila nuk do ta kėnaq Allahun. Ata e largojnė pėrshpėritjen e djallit nepėrmes tė pėrkujtimit tė Allahut dhe tė ajeteve Kur’anore.

 

 

DĖGJIMI I SHUMICĖS E LARGON NJERIUN

NGA UDHA E DREJTĖ

 

Pretendimi se bindja e pėrgjithshme e shumicės ėshtė e drejtė, shpesh e mashtron njerėzimin. Nė tė vėrtet, kur pyeten pėr arsyen kryesore tė njė akti tė posaqėm apo qėndrimi, shumica e njėrzve pėrgjigjen “pėr arsye se shumica bėn ashtu.” Mirėpo, Allahu na informon se dėgjimi i shumicės ėshtė largim nga udha e drejtė:

Nė qoftė se u bindesh shumicės (mohuese qė janė) nė tokė, ata do tė largojnė ty nga rruga e All-llahut. Ata nuk ndjekin tjetėr vetėm supozime dhe nuk janė tjetėr vetėm se rrenacakė.(En’am: 116)

 

Nė njė ajet tjetėr, Allahu thotė se shumica e njėrzve nuk do tė besojnė:

 

Po ti edhe pse lakmon (pėr besimin e tyre), shumica e njerėzve nuk do tė besojnė. (Jusuf: 103)

 

Nė suren Ma’ide, Allahu pėrmend bollėkun e “mekatit” dhe i thėrret njerėzit pėr me e menjanue me menēuri.

 

Thuaj: “Nuk ėshtė e njejtė e keqja dhe e mira, po edhe nėse tė mahnit ty shumimi i sė keqes, pra keni frikė All-llahun (e mos pranoni tė keqen) o ju tė zotėt e mendjes, ashtu qė tė shpėtoni. (Ma'ide: 100)

 

Si pasojė, ēka shumica bėjnė, besojnė apo si mbrohėn kurrė nuk mund tė jetė njė burim i besueshėm apo referim. Njerėzit mundohen tė pėrcjellin shumicėn nėn ndikimin e”instiktit tė turmės.” Mirėpo, besimtarėt qė punojnė nė pėrputhje me kėtė sekret tė shenjėt qė Allahu e jep nė Kur’an nuk e pėrcjellin shumicėn, por vetėm zbatojnė urdhrat e Allahut dhe fesė sė Tij. Edhe nėse janė vetėm, ata kurrė nuk fshehin dyshime pėr besimin e tyre dhe rrugėn qė e pėrcjellin.

 

 

SEKRETET NĖ ZGJERIMIN DHE

ZVOGLIMIT TĖ BEKIMEVE

 

Nė Kur’an, Allahu zbulon arsyen se pse Ai dhuron bekime apo i merr ato pėrsėri nga njerėzit:

 

Kėtė (masė ndėshkuese) e bėri ngase All-llahu nuk ishte ndryshues i njė begatie, tė cilėn ia ka dhuruer njė populli, derisa tė ndryshojė ai vetė nė vetvete (tė bėhet pėrbuzės i sė mirės) dhe ngase All-llahu dėgjon (ēka thonė) dhe di (ēka punojnė). (Enfal: 53)

 

Ai (njeri) ka pėrcjellės njė pas njė, para tij dhe prapa tij, qė me urdhėrinė e All-llahut e ruajnė atė. All-llahu nuk e prish gjendjen e njė populli (nuk ua largon tė mirat) pėrderisa ata ta ndryshojnė veten e tyre. Po, kur All-llahu vendos ta ndėshkojė njė popull, atė nuk ka kush qė ta zbrapsė. Ata. (njerėzit) nuk kanė mbrojtės tjetėr pos Tij.(Rra'd: 11)

 

Ajo ēka ėshtė shpallur nė kėto ajete ėshtė sekret shumė me rėndėsi pėr tė cilat njerėzit janė tė pavetėdijshėm ose e injorojnė. Allahu thotė se Ai do tė zgjeroj bekimet e atyre njerėzve tė cilėt angazhohen me punė tė mira, dhe do ta zvoglojė bekimet e atyre tė cilėt kryejnė mekate, dhe se bekimet nė njerėzit do tė pasqyrohen nė pajtim me ndrrimet nė qėndrimet dhe sinqeritetin e tyre

Besimtarėt tė cilėt e dinė kėtė sekret tė Allahut mundohen tė shohin qėllimet e fshehta nė krijimet e Allahut nė ēdo situatė, me tė cilėn ata takohen dhe, mbesin tė vemendshėm pėr kėtė temė. Ata kurrė nuk ndihen tė pavarur, por pėrpiēėn shumė pėr arritjen e moralit pėrpikėt tė pėrshkruar nė Kur’an, dhe t’i pėrmirėsojnė mekatėt dhe dėshtimet e tyre. Nė kėtė kuptim, ata kurrė nuk guxojnė tė ngurrojnė nė shfaqjen e moralit tė pėrsosur dhe pėrmirėsimin e sjelljes sė tyre.

 

 

BINDJA NDAJ TĖ DĖRGUARIT

ĖSHTĖ BINDJE NDAJ ALLAHUT

 

Njėra nga veprimet ma tė rėndsishėme tė adhurimit qė Allahu i urdhėron besimtarėt nė Kur’an ėshtė bindja ndaj tė dėrguarve tė Tij. Allahu thotė se Ai ka dėrgur tė dėrguar pėr me i dėgjuar, dhe besimtarėt, nė ēdo moshė, kanė qėnė tė provuar nė dėgjueshmėrinė e tyre ndaj tė dėrguarve. Tė dėrguarit janė njerėz qė bartin porositė e Allahut dhe urdhėrat e Tij pėr njerėzit, dhe paralajmrojnė pėr ditėn e ringjalljės dhe pėr shenjat e Tij. Ata janė tė sinqertė dhe njerėz tė bekuar tė cilėt janė tė zgjedhur nga Allahu prej njerėzve tė tjerė, me punėt, qėndrimet dhe moralet e porsosura te tė cilėve janė shembullor. Ata janė shokėt e Allahut tė cilėt janė afrur pranė Tij. Siē thuhet nė ajetet mė poshtė, dėgjueshmėria ndaj tė dėrguarve ėshtė shenjė e dėgjueshmėrisė ndaj Allahut.

 

Kush i bindet Pejgamberit, ai i ėshtė bindur All-llahut, e kush e refuzon, Ne nuk tė dėrguam roje kundėr tyre (Nisa': 80)

 

I derguari i Allahut, Muhamedi (saas), gjithashtu ka thėnė se lajme tė gėzueshme janė pėr ata tė cilėt janė dėshmitar pėr kėtė fakt:

Ju dėshmoni se nuk ka pėrendi pėrveē Allahut dhe se unė jam i dėrguar i Tij, a po? Nėse po, lajmet e gėzuara janė tuajat. Kur’ani ėshtė asi litari qė njėri skaj shtrihet deri te Allahu e tjetri shtrihet deri te ju. Mbajuni fortė pėr tė. nėse bėni kėshtu, ju kurrė nuk keni me gabue apo me u rrezikue8

Jodėgjueshmėria ndaj tė dėrguarit ėshtė drejtėpėrdrejt jodėgjueshmėri ndaj Allahut dhe fesė sė Tij. Ky ėshtė njė sekret me rėndėsi qė Allahu e shpall nė Kur’an. Nė njė ajet, Allahu e tregon gjendjen e atyre qė e dėgjojnė tė dėrguarin dhe atyre qė nuk e dėgjojnė:

 

Kėto janė (dispozita) tė caktuara prej All-llahut. Kush i bindet All-llahut, (urdhėrave tė Tij) dhe tė dėrguarit tė Tij, atė e dėrgon nė xhennete nėn tė cilin burojnė lumenj. Aty do tė jenė pėrgjithmonė. E ky ėshtė shpėtim i madh.Kush e kundėrshton All-llahu dhe tė dėrguarin e Tij, dhe i shkel dispozitat e Tij, atė e shtie nė zjarr tė pėrjetėshėm. E pėr tė ėshtė njė dėnim i rėndė (Nisa': 13-14)

 

Allahu ka shpallur shumė detale nė Kur’an pėr dėgjueshmėrinė e tė dėrguarve dhe e ka bėrė tė qartė se si duhet tė jenė dėgjueshmėria dhe nėnshtrimi i vėrtetė, si edhe lloji i dėgjueshmėrisė qė ėshtė i pranuar nė vėshtrimin e Tij. Siē shihet gjithashtu nė kėto ajete, kryerja e tė gjitha kėrkesave tė fesė dhe pasqyrimi i tepėrt pėr shkak tė tij nuk ėshtė adekuate. Nėse njė pėrson dėshton nė adoptimin e qėndrimit dhe parimeve morale lidhur me dėgjueshmėrinė e tė dėrguarit nė kuptimin qė Allahu e ka caktue nė Kur’an dhe shpreh papėrsosshmeri nė dėgjueshmėrinė e tij, mund tė jetė qė Allahu tė gjitha punėt e tija t’i anuloj. Disa nga ajetet relevante janė ekzaminuar mė poshtė nė pjesė :

Ata nuk janė besimtarė pėrderisa nuk e nėnshtrojnė vetėn plotėsisht ndaj tė dėrguarit

Allahu shpall njė sekret shumė me rėndėsi nė suren En-Nisa:

 

Pėr Allahun tėnd jo, ata nuk janė besimtarė (tė asaj qė tė zbriti ty as tė asaj para teje) derisa tė mos zgjedhin ty pėr tė gjykuar nė atė konflikt mes tyre, e pastaj (pas gjykimit tėnd) tė mos ndiejnė pakėnaqėsi nga gjykimi yt dhe (derisa) tė mos binden sinqerisht.(Nisa': 65)

 

Nė kėtė ajet, njė sekret shumė me rėndėsi ėshtė shpallur pėr dėgjueshmerinė ideale ndaj tė dėrguarit. Shumica e njerėzve e dinė konceptin e dėgjueshmėrisė. Mirėpo, dėgjueshmėria ndaj tė dėrguarėve ėshtė shumė ndryshe prej tė gjitha formave tjera tė dėgjueshmėrisė, qė njerėzit i dijnė. Siē Allahu thotė nė ajetin e mė sipėrm, besimtarėt duhet t’i binden tė dėrguarit pėrzemėrsisht, pa fshehė dyshimin ma tė vogėl apo shfaqjen e ēfarėdo hezitimi. Nėse ndonjėri dyshon nė atė qė thotė i dėrguari dhe konsideron se idetė e tij janė mė tė sakta se tė dėrguarit, atėherė kjo, siē sugjeron ajeti, thelbėsisht do tė thotė se ai nuk ėshtė besimtarė i vertetė.

Besimtarėt me besim dhe nėnshtrim tė vėrtet e dinė se ēka i dėrguari thotė ėshtė mė sė miri pėr ta. Edhe nese kėto fjalė janė nė kundėrshtim me interesat e tyre pėrsonale, ata e pranojnė dhe i binden atij energjikisht dhe me entuziazėm. Kjo sjellje e mirė ėshtė njė shenjė e besimit tė drejtė, dhe Allahu u jep lajme tė gėzuara pėr shpėtim pėr ata tė cilėt dėgjojnė tė dėrguarin me kėsi bindje. Disa nga ajetet nė tė cilat Allahu jep lajme tė mira janė:

 

E kush do qė i bindet All-llahut dhe tė dėrguarit, tė tillėt do tė jenė sė bashku me ata qė All-llahu i shpėrbleu: (me) pejgamberėt, besnikėt e dalluar, dėshmorėt dhe me tė mirėt. Sa shokė tė mirė janė ata!(Nisa': 69)

 

Kush respekton All-llahun dhe tė dėrguarin e Tij, ia ka frikėn All-llahut dhe i pėrmbahet udhėzimit tė Tij, tė tillėt janė ata qė do tė arrijnė atė qė dėshirojnė.(Nur: 52)

 

Thuaj: “Respektojeni All-llahun, respektojeni tė dėrguarin!” Nėse ata refuzojnė, atėherė atij i takon pėrgjigjsia me ēka ėshtė i ngarkuar ndėrsa juve pėrgjigjsia me ēka jeni tė ngarkuar, nėse i bindeni atij, atėherė keni gjetur tė vėrtetėn. I dėrguari ka obligim vetėm komunikimin e qartė.(Nur: 54)

Siē u tha mė lart, ata qė e dėgjojnė tė dėrguarin do tė jenė tė udhėzuar drejtė. Gjatė gjithė historisė, tė gjithė popujt janė sprovuar me dėgjushmerinė e tyre ndaj tė dėrguarve. Allahu gjithmonė i ka zgjedhur tė dėrguarit nga populli. Nė kėtė tekst, disa mendjengushtė dhe njerėz tė pa ditur nuk e kan kuptuar si t’i binden njė njeriu nga mesi i tyre apo njė njeriu i cili nuk ėshtė mė i pasur se ata. Mirėpo, Allahu i ka zgjedhur tė dėrguart e Tij, i ka pajisur me pėrkrahje nga vėshtrimi i Tij dhe u ka dhėnė dituri dhe fuqi. Esenca e arsyes pse kėta njerėz dėshtojnė qė plotėsisht ta kuptojnė ėshtė se, Allahu zgjedhė kėnd tė doj Ai. Besimtari i sinqertė pėrzemėrsisht i bindet dhe e respekton atė qė e ka zgjedhė Allahu, dhe bėhet shumė i devotshėm. Ai e din se, ēdoherė qė e dėgjon tė dėrguarin, ai nė fakt e dėgjon Allahun. Ata tė cilėt janė tė nėnshtruar Allahut dhe fesė janė gjithashtu plotėsishtė tė nėnshtruar tė dėrguarit tė Tij. Allahu tregon situatėn e atyre tė cilėt e nėnshtrojnė vetėn ndaj Tij si vijon:

 

Nuk ėshtė ashtu (si thonė ata), po ai qė ėshtė dorėzuar All-llahut dhe ėshtė bamirės, ai e ka shpėrblimin e vet te Allahu i tij, pėr ata nuk ka frikė, as nuk kanė pse tė mėrziten.(Bekare: 112)

 

Veprat e atyre tė cilėt e ngritin zėrin e tyre mbi zėrin e pejgamberit bėhen tė pavlefshme

Nė njė ajet, Allahu thotė:

 

O ju qė keni besuar, mos ngritni zėrin tuaj mbi zėrin e Pejgamberit dhe mos iu ngėrmoni atij si i ngėrmoheni njėri-tjetrit, e tė zhduken veprat tuaja duke mos ditur ju. Ata qė ulin zėrat e tyre pranė tė dėrguarit tė All-llahut, All-llahu zemrat e tyre i ka pėrshtatur pėr devotshmėri, ata kanė falje mėkatesh dhe shpėrblim tė madh. (Huxhurat: 2-3)

 

Pejgamberi i Allahut gjithmonė i thėrret besimtarėt nė rrugėn e drejtė, dhe mė tė bukur. Sigurisht ka raste kur kėto thirrje tė pejgamberve bien nė konflikt me interesat e njerėzve rreth tyre.

Mirėpo, ata qė besojnė dhe dėgjojnė tė dėrguarin nuk e ndjekun mendimin e tyre, por ma parė dorėzohen nė fjalėt e Allahut, pejgamberit tė Tij dhe Kur’anit. Nė anėn tjetėr, ata me besim tė dobėt apo ata qė nuk mund t’i mbajnė deshirat e tyre nder kontroll mund tė shfaqin jodėgjueshmėri apo dobsim mbi thirrjen e tė dėrguarit. Siē u tha nė ajet, zėrat e tyre, fjalimet dhe fjalėt qė ata i shqiptojnė mund tė nxjerr nė shesh sėmundjen nė zemrat e tyre dhe dobėsin e tyre nė dėgjueshmėri. Ata mund tė jenė aq tė paditur qė tė kundėrshtojnė ēka i dėrguari thotė dhe t’i ngrisin zėrat e tyre mbi zėrin e tij. Allahu na informon se veprimet e kėtyre njėrzve do tė anulohen. Allahu ka informuar se tė gjitha pėrpjekjet e pėrsonit tė till, edhe nese ai punon ditė e natė nė mėnyrė qė tė pėrhapė fenė, do tė viejnė nė asgjė nė raport me jodėgjueshmerinė e tij.

Ky ėshtė njė sekret shumė me rėndėsi i shpallur nė shumė ajete nė Kur’an. Allahu i ka urdhėruar njerėzit tė bėjnė punė tė mira, tė shėrbejnė energjikisht dhe vendosmėrisht pėr tė mirėn e Islamit, tė punojnė nė pajtueshmėri me moralet e mira tė pėrshkruara nė Kur’an, tė jenė zemėrgjerė, tė palėkundur, durimtarė, tė sinēertė dhe tė besueshėm. Pa dyshim, tė gjitha kėto janė forma tė rėndsishme tė adhurimit qė do t’i ndihmojnė nė ahiret. Megjithatė, siē pamė nė suren “Huxhurat”, njė veprim i vetėm i qėndrim jorespektues ndaj tė dėrguarit tė Allahut mund t’i shėndrrojė tė gjitha veprimet e atij pėrsoni nė tė padobi. Kjo, padyshim, na kujton neve edhe njė herė sa me rėndėsi ėshtė ta ndegjojmė dhe respektojmė tė dėrguarin e Allahut.

Allahu u a merr forcėn atyre tė cilėt nuk i binden tė dėrguarit.

Incidenti i Talutit dhe armatės sė tij e treguar nė Kur’an ėshtė edhe njė pėrkujtim, i cili vendosė kuptim tė fuqishėm nė rėndėsinė e dėgjimit tė te dėrguarit tė Allahut. Si ėshtė shpallur nė Kur’an, kur Taluti, i dėrguari i Allahut, dual me forcat e tij kundėr armikut, ai i paralajmroj njerėzit e tij kundėr pirjes nga lumi tė cilin ata do ta kalojnė. Ajeti nė lidhmėri ėshtė:

 

E kur doli (prej qytetit) Taluti me ushtrinė, tha: “All-llahu do t'ju sprovojė me njė lumė, e ai qė pi prej atij, ai nuk ėshtė me mua, e kush nuk shijon atė, ai ėshtė me mua, pėrveē atij qė me dorėn e vet e pi njė grusht!” Mirėpo, me pėrjashtim tė njė pakice prej tyre, tė tjerėt pinė nga ai. E kur e kaloi ai (Taluti) atė sė bashku me te edhe ata qė ishin besimtarė thanė: “Ne sot nuk kemi fuqi kundėr Xhalutit dhe ushtrisė sė tij!” Po ata qė ishin tė bindur se do ta takonin All-llahun thanė: “Sa e sa grupe tė vogla me dėshirėn e All-llahut kanė triumfuar ndaj grupeve tė mėdha!” All-llahu ėshtė me durimtarėt. (Bekare: 249)

 

Siē u pa nė ajet, ata tė cilėt nuk e dėgjuan urdhėrat e Talutit u bėnė tė dobėt, ndėrsa ata tė cilėt e dėgjuan Talutin u ėshtė dhėnė forcė nga Allahu dhe me deshirėn e Allahut munden armikun edhe pse ata ishin shumicė. Kėto janė sekrete qė Allahu i shpalli njerėzimit nė Kur’an. Fuqia, fitorja dhe epėrsia nuk janė nė pasuri materiale, status me prestigj, tė qenurit shumicė apo posedimi i epėrsisė trupore. Kushdo qė i zbaton kufijtė e Allahut, i bindet Atij dhe pejgamberit tė Tij, Allahu i bėnė ata mė tė fortė se tė tjerėt, dhe i shpėrblen me dhurata tė panumėrta, siē janė menēuria, shėndeti, bukuria, bekimi dhe pasuria. Pėr ata qė janė tė gatshėm me u qua me tė derguarin e Allahut ėshtė pėrgaditur jetė e bukur e pėrhershme pėr ata nė ahiret.

 

 

NJĖ NUMĖR I VOGĖL I BESIMTARĖVE

MUND TA MPOSHT SHUMICEN JOBESIMTARE

 

Njė nga mrekullit e Allahut ėshtė se besimtarėt, edhe pse janė pakicė, me Dėshirėn e Allahut, gjithmonė i mposhtin armiqėt e tyre. Ky ėshtė njė sekret i rėndėsishėm qė Allahu shpalli nė shumė ajete dhe i drejton jobesimtarėt tė gabojnė. Siē u pa nė tregimin e Talutit, Allahu i ka bėrė besimtarėt fitimtarė pėr arsye tė dėgjueshmėrisė sė tyre, edhe pse nė fakt ata ishin njė numėr i vogėl. Allahu pėrfundon tregimin e Talutit me kėto fjalė:

 

"Sa e sa grupe tė vogla me dėshirėn e All-llahut kanė triumfuar ndaj grupeve tė mėdha!” All-llahu ėshtė me durimtarėt." (Bekare: 249)

 

Palekundėshmėria u sjell forcė tė madhe besimtarėve

Siē theksohet herė pas here nė kėtė libėr, ka shumė sekrete tė fshehėta nė ajetet e Kur’anit. Njė nga kėto sekrete ėshtė pėr palėkundėshmėrinė. Allahu jep lajme tė gėzuara se ata tė cilėt janė tė palėkundur do tė bėhėn mė tė fortė. Mbaje mend se tėrė fuqia i takon Allahut. Bile edhe forca e njė pėrsoni i cili ėshtė kundėr Allahut, nė fakt, i takon Allahut. Allahu u jep disa aftėsi njerėzve deri sa t’i vė ata dhe ata pėrreth tyre nė sprovė. Nė tė njėjtėn mėnyrė Ai i merr aq leht sa edhe kur i jep, kurdo qė Ai don. Allahu na informon neve se ata tė cilėt janė tė palėkundur do tė jenė tė fortė, kjo ėshtė sepse, Ai do t’i pėrforcojė ata. Pėr kėtė, Allahu thotė:

 

Po, nėse jeni tė qėndrushėm e tė matur, e ata (armiqtė) t'ju vinė tash nė kėtė momoent, Allahu juaj ua vazhdon juve ndihmėn me pesė mijė prej engjėjve tė ushtruar (pėr luftė) ose tė shėnuar. ( Ali 'Imran: 125)

 

Siē u tha nė ajetin e mėsipėrm, nėse Allahu don, Ai mund t’i bėjė njerėzit fitues nė mėnyrė tė padukėshme. Nė pėrpjekjet e ndonjėrit qė tė pėrkrah fenė e Allahut, psh, Allahu mund t’i siguroj mbėshtetje tė lehtė qė t’i mundsoj pėrsonit qė tė bėhet inspiruesi mė i madh dhe ligjeruesi me ndikimin mė tė madh dhe qė t’i kthej zemėrat e njerėzve qė e ndėgjojnė drejtė fesė. Si pasojė, askush nuk mund tė fitoj njė fitore apo shfaq ndikim nė tė tjerėt mos me dashtė Allahu. Pronari i tė gjithė arritjeve, fitoreve dhe inspirimeve ėshtė Allahu. Ēka i ndodh njerėzimit ka pėr t’i pėrcjellė urdhėrat e Allahut dhe vėrejė kufijtė e Tij. Nė njė ajet tjetėr, Allahu informon besimtarėt se si tė arrijnė forcė tė madhe:

 

O Pejgamber! Nxiti besimtarėt pėr luftė. Nėse prej jush janė njėzet tė durueshėm, (trima tė fqishėm), do t'i mundni dyqind, e nėse janė njėqind, do t'i mundni njėmijė sish qė nuk besuan, pėr shkak se ata janė njerėz qė nuk kuptojnė (pse luftojnė).

All-llahu ju bėri lehtėsim tash duke ditur se jeni dobėsuar. Nėse prej jush janė janė njėqind tė durueshėm, do t’i mundni dyqind, e nėse prej jush janė njė mijė, me ndimėn e Allahut do t'i mundni dy mijė. All-llahu ėshtė me ata qė janė tė durueshėm. (Enfal: 65-66)

 

Siē thotė Allahu nė kėto ajete, nėse besimtarėt nuk kanė dobėsi nė vetėvete, dhe janė tė vendosur nė palekundėshmėri dhe besim, fuqia e njė besimtari mund tė barazohet me tė dhjetė njerėzve. Nė kėtė kontekst, fjala “forca” mbanė domethėnjė tjetėr, ndryshe nga fuqia fizike. Psh, pėrpjekjet e njė besimtari tė bartė porosinė e fesė dhe t’i thėrret njerėzit nė rrugėn e Allahut mund tė jetė e barabartė me pėrpjekjet e dhjetė njerėzve. Si rrjedhim, dituria e njė besimtari mund tė barazohet me diturinė e dhjetė njerėzve. Njė punė e mirė e bėrė nga besimtari vetėm pėr fitimin e kėnaqėsisė sė Allahut, mund tė barazohet me punėt e mira tė dhjetė njerėzve bashkarisht. Njė besimtar i vetėm mund tė ftojė mė shumė njerėz se dhjetė jobesimtar qė mund t’i largojnė nga rruga e Allahut dhe mund tė jetė njė mėnyrė e pėrmirėsimit tė besimit tė tyre. Njė besimtarė i vetėm mund tė shkatėrroj ēka dhjetė jobesimtarėt bisedojnė dhe ėndrrojnė atė me tė vėrtetėn.

Ky sekret qė Allahu e shpallė nė Kur’an ėshtė e njė rėndėsie tė madhe. Pėr arsye se, nėse tė gjithė muslimanėt garojnė njėri-tjetrin drejt udhės sė drejtė, pa marr parasysh sa i vogėl grupi mund tė jetė, Allahu do t’i bėjė ata fitues nė ēdo punė qė ata e ndėrmarrin. Psh, nėse ėshtė e tėrė bota me njerėz jobesimtar, profesora jobesimtar nga universitetet e tėrė botės tė cilėt i drejtojnė tė gjithė njerėzit nė ēdo vend nė jobesim, Allahu e paraqėt njė grup tė vogėl tė muslimanėve tė fuqishėm, tė aftė dhe bollė tė ditur tu tregojnė tė gjithė kėtyre njerėzve rrugėn e drejtė. Allahu u lehtėsonė besimtarėve punėt e tyre ndėrsa ua vėshtirson punėt jobesimtarėve. Pėr kėtė arsye, besimtarėt tė cilėt e dijnė kėtė sekret kurrė nuk duhet ta zvoglojnė pėrpjekjen e tyre dhe tė thonė ”a do tė ndihmojnė pėrpjekjet e mia me ndėrrue kėtė situatė” por mė fortė tė jenė tė sigurtė se Allahu do tu a shpėrblej mė efektshėm ēdo punė tė sinqertė qė e kanė bėrė me qėllimin e vetėm pėr kėnaqsinė e Allahut. Njė pjesė e shkruar pėr ekzistimin e Allahut, njė fjalė qė thėrret njerėzit te Allahu apo njė veprim nė pajtueshmėri me vlerat morale tė Kur’anit mund t’i drejtoj shumė njerėz nė shpetim dhe tė ngjallė nė ta dashuri dhe frikė pėr Allahun. Ne duhet tė mbajmė mend se ligjet dhe dukuritė efekt-pasojė qė vlejnė pėr kėtė botė janė vetėm ēka ėshtė shpallur nė Kur’an nga Allahu. Ēdonjėri qė mendon nė pėrputhje me Kur’anin mund tė kuptojė kėto sekrete nė krijimet e Allahut dhe, me Dėshirėn e Allahut, ta arrijė njė fuqi mė tė madhe dhe urtėsi mbi dhe pėrtej ēka ndonjė njeri mund tė arrijė. Allahu u jep besimtarėve tė vėrtetė lajmin e mirė se ata do t’i mposhtin jobesimtarėt pėrderisa janė tė vendosur nė besimin e tyre:

 

E mos u dobėsoni (fizikisht) dhe mos u dėshproni (shpirtėrisht) derisa ju jeni mė tė lartit, po qe se jeni besimtarė tė sinqert.( Ali 'Imran: 139)

 

Siē u pa nė ajet, kusht i kėrkuar pėr me qenė fitues dhe mė i mirė nė tė dy botėrat, ėshtė besimi i sinqertė. Edhe njė tjetėr sekret i lidhur me kėtė ēėshtje nė Kur’an ėshtė besim pa i bėrė partner Allahut.

 

 

ALLAHU E BĖNĖ FENĖ E TIJ MĖ TĖ LARTĖ

KUR NDONJĖRI E ADHURONĖ VETĖM ATĖ

 

Njė prej qėllimeve mė tė rėndsishme tė njė muslimanit nė kėtė jetė ėshtė pėrhapja e moraleve Kur’anore kudo nė botė, qė njerėzit t’i shėrbejnė Allahut ashtu si duhet. Nė Kur’an, Allahu u ka treguar besimtarėve udhen pėr arritjen e kėtyre qėllimeve dhe i ka urdhėruar si mė poshtė:

 

Atyre nga mesi juaj tė cilėt besuan dhė bėnė vepra tė mira All-llahu u premtoi se do t'i bėjė zotėrues nė atė tokė ashtu si pat bėrė zotėrues ata qė ishin para tyre dhe fenė tė cilėn Ai e pėlqeu pėr ta, do ta forcojė, e nė vend tė frikės Ai do t'u dhurojė siguri. Ata mė adhurojnė Mua e nuk mė shoqėrojnė asgjė. E kush edhe pas kėsaj mohon, tė tillė janė ata mė tė prishurit. (Nur: 55)

  

Sipas njė sekreti qė Allahu u shpalli besimtarėve, Allahu do tė siguroj vendosjen e vlerave Kur’anore kudo nė botė, nėse besimtarėt adhurojnė vetėm Allahun, pa i pėrshkruar Atij partner. Ky ėshtė njė sekret shumė me rėndėsi, sepse tregon se ėshtė pėrgjegjėsi e ēdo besimtari tė pėrhap udhėzimet e Kur’anit midis njerėzve. Pasi qė ky ėshtė rasti, ēdo besimtar me ndėrgjegjėje, saktsisht duhet t’i shmanget pėrshkrimit partner Allahut dhe tė adhuroj vetėm Atė. Para se gjithash, pėrshkrimi partner Allahut ėshtė njė mekat qė Allahu nuk e fal dhe i cili e dėrgon njeriun nė xhehennem. Megjithatė, mund tė jetė qė shumica e njerėzimit e lidhin kėtė koncept me paganėt tė cilėt i adhuronin idhujt. Njerėzimi gjithashtu duhet tė jetė i kujdesshėm pėr “idhullin e fshehur”. Nė kėtė formė tė idhullit, ndonjėri mund lehtė tė shpreh besimin e tij nė Allahun, pranimin e Allahut si Njė dhe i Vetmi Zotė dhe Krijues dhe tė shfaq degjueshmėri ndaj Tij. Por, friksimi nga ndonjė gjallesė tjetėr, pos Allahut, konsiderimi se pranimi dhe pėrkrahja e njėrzve tė tjerė ėshtė mė me rėndėsi, konsiderimi se tregtia, familja dhe origjina janė ma tė rėndėsishėm se Allahu dhe luftimi nė rrugėn e tij, janė plotėsisht idhujtari. Ndjenja e vėrtetė e besimit siē u shpjegua nė Kur’an mendon pėr kėnaqėsinė e Allahut mbi tė gjitha. Dashuria e shfaqur ndaj tė gjitha gjallesave tjera pėrveē se Allahut, mund tė jenė vetėm mėnyra pėr fitimin e kėnaqėsisė sė Allahut. Ata tė cilėt ndihen borxhli ndaj njerėzve pėr ndonjė tė mirė tė dhėnė atyre, tė cilėt i respektojnė ata si mbrojtės tė tyre janė, nė fakt, idhujtar. Kjo ėshtė pėr arsye se, i Vetmi qė dhuron lloje tė ndryshme tė mjeteve jetėsore njerėzve ėshtė Allahu; i Vetmi qė ushqėn, mbronė dhe strehon ēdo qėnie tė gjallė dhe u kthen atyre shendetin kur janė tė sėmur, ėshtė vetėm Allahu. Nėse Allahu don, Ai e kthen njeriun e sėmur nė tė shėndosh me dorė tė doktorit. Nė kėtė kuptim, ėshtė jologjike pėr dikėn qė t’i mbėshtet shpresat e tij vetėm nė doktorin. Sepse, asnjė doktor nuk mund ta sheroj pacientin pa dėshirėn e Allahut. Njė pėrsoni qė ju ka pėrmirsuar shendeti duhet ta shoh doktorin si njė pėrson qė me aftėsitė e tė cilit Allahu ja ka kthyer shendetin dhe, prandaj, tė shpreh respektin e duhur pėr doktorin. Mirėpo, duke ditur se ėshtė nė tė vėrtetė Allahu Ai qė shėron, ėshtė Allahu tė cilit ai duhet t’i jetė mirėnjohės. Pėrndryshe, ai do t’i pėrshkruaj Allahut partner dhe do t’i pėrshkruaj njė atribut tė Allahut njeriut. Tė gjithė muslimanėt duhet t’i shmangėn idhujtarive tė fshehėta, dhe bėrjen shokė, tė besuar dhe mbrojtės tjerė pėrveē Allahut.

 

 

JETA E KĖSAJ BOTE ĖSHTĖ NĖ FAKT

SHUMĖ E SHKURTĖR

 

Shumica e njerėzve janė tė lidhur pėr kėtė botė sikur se ata kurrė nuk do tė vdesin, dhe kėshtu nuk jetojnė sipas fesė dhe me mendimin e vdekjes dhe ahiretit. Mirėpo, jeta e kėsaj bote, pėr tė cilėn ata janė tė lidhur aq fort, ėshtė shumė e shkurtėr dhe kalimtare. Edhe atyre me jetė tė gjatė sigurisht do tė ju vijė rradha pėr vdekje njė ditė. Kjo, jetė e kėsaj bote nuk ėshtė aq e gjatė sa qė duket tė jetė. Allahu shpall kėtė sekret pėr njerėzimin nė shumė ajete Kur’anore:

Ai thotė: “E sa vjet keni kaluar nė tokė?”Ata thonė: “Kemi qėndruar njė ditė ose njė pjesė tė ditės, pyeti ata qė dinė numėrimin!”Ai thotė: “Mirė e keni, sikur ta dishit njėmend pak keni qėndruar!”A menduat se Ne u krijuam kot dhe se nuk do ktheheni ju te Ne? (Mu’minun: 112-115)

 

E ditėn kur tė bėhet kijameti (ditėn e gjykimit), kriminelėt betohen se nuk qėndruan (nė dunja) gjatė, por vetėm njė ēast tė shkurtėr. Kėshtu kanė qenė ata qė i bishtėruan tė sė vėrtetės. (Rrum: 55)

 

Mė sipėr janė bisedat ndėrmjet atyre qė janė grumbulluar bashkarisht pėr llogari. Siē sugjerojnė edhe kėto bisedime, pas vdekjes njerėzit kuptojnė se ata, nė fakt, kanė qėndruar nė kėtė botė vetėm pak. Kjo, perioda, e cila duket tė jetė gjashtė apo shtatė dekada nė jetėn e kėsaj bote, ėshtė nė fakt e shkurtėr si njė ditė apo bile shumė mė e shkurtėr. Kjo ėshtė e ngjashme me rastin e njė njeriu i cili supozon se ai ka kaluar ditė, muaj apo bile edhe vjetė nė ėndrrat e tij, por i cili, pas zgjimit, e kupton se ai ka ėndrruar vetėm pėr disa sekonda.

Disa parashikime do t’i mundsojnė njeriut tė kuptoj shkurtsinė dhe karakterin e pėrkohshėm tė jetės sė kėsaj bote. Psh, ēdonjėri bėnė plane tė caktuara dhe i vendosė disa qėllime pėr jetėn e tij. Keto plane dhe qėllime kurrė nuk mbarojnė. Ato pėrcjellin njėra tjetrėn. Nė mėnyrė tipike, njė pėrson diplomon nė shkollė tė lartė, regjistrohet nė fakultet, dhe fillon njė punė nė njė kompani. Tė gjitha kėto janė, prapseprap, pėrvojė e shkurtėr. Nė rini, njėri vėshtir qė imagjinon se do t’i arrij tė tridhjetat. Tashmė pas njė kohe tė shkurtėr ai i ka arritur tė dyzetat.

Jeta e shkurtėr e kėsaj bote ėshtė njė fakt i sigurt qė Allahu e shpall nė Kur’an qė mund tė kuptohet nga ēdonjėri para vdekjes. Pėr ata qė e kuptojnė kėtė do tė ishte budallaki ta lėnė pas dore pafundshmėrinė dhe jetėn e vėrtetė tė ahiretit pėr njė kėsi jete tė shkurtėr dhe kalimtare. Disa nga ajetet nė tė cilat Allahu i paralajmron njerėzit pėr kohėn e shkurtėr tė kėsaj bote janė:

 

'O populli im, kjo jetė e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se njė pėrjetim i pėrkohshėm, ndėrsa bota tjetėr ėshtė ajo e pėrhershmja.' (Gafir: 39)

 

Vėrtet, ata (idhujtarėt) e duan shumė kėtė jetė dhe e zėnė asgjė ditėn e rėndė qė i pret.(Insan: 27)

 

 

NĖ ZEMRAT E JOBESIMTARĖVE

ALLAHU HEDH FRIKĖ

 

Allahu shpall nė shumė ajete se Ai hedh frikė nė zemrat e atyre tė cilėt nuk besojnė:

 

Edhe kur Allahu yt u kumtoi engjėjve se: “Unė jam me ju, pra, inkurajoni ata qė besuan! Unė do tė hedh frikė nė zemrat e atyre qė nuk besuan...' (Enfal: 12)

Ai ėshtė qė nė dėbimin e parė i nxori prej shtėpive tė tyre ata nga ithtarėt e librit, tė cilėt nuk besuan. Ju nuk menduat se ata do tė dalin, e ata menduan se fortifikatat e tyre do t'i mbronin prej ndėshkimit tė All-llahut, po All-llahu u erdhi atyre nga nuk e kishin menduar dhe nė zemrat e tyre hodhi frikėn ashtu qė me duart e veta dhe me duar tė besimtarėve rrėzonin shtėpitė e veta; pra merrni pėrvojė o ju tė zotėt e mendjes.(Hashr: 2)

  

Ajo qė u tha nė kėto ajete ėshtė mrekulli nga Allahu. Pėrmes hudhjes se frikės nė zemėrat e tyre, Allahu dobėson forcėn e atyre tė cilėt pengojnė besimtarėt dhe tė cilėt kundėrshtojnė Allahun dhe fenė e Tij. Ėshtė e rėndėsisė sė madhe qė besimtarėt do tė duhej tė mendojnė nė kėto ajete dhe tė nxjerrin mėsime pėr vete. Kjo ėshtė pėr arsye se, siē u pėrmend nė kapitullin e mėparshėm, zemėrat tona janė nė dorėn e Allahut, dhe Allahu mbjell ēfarėdo qė Ai don nė zemėrat e kujt do qė Ai don. Detyra e besimtarit s’ėshtė tė tentoj tė shkaktoj ndikim nė tė tjerėt, por vetėm tė jetė i sinqertė. Psh, njė besimtar ėshtė pėrgjigjs tė kėshilloj njė pėrson nė dritėn e ajeteve tė Allahut. Mirėpo, ai pėrson do tė udhėzohet drejtė me kėshillėn e dhėnė vetėm, pa marr parasysh sa i qartė ishte shpjegimi, nėse Allahu e udhėzon atė njėri nė rrugė tė drejtė. Me tė njėjtat tipare, njė besimtarė ėshtė i paaftė kundėr rrezikut. Si rrjedhim, nuk ka fuqi me e friksue armikun. Por Allahu i mbronė dhe pėrkrahė besimtarėt qė janė tė sinqertė dhe vendosin pėrpjekjet e tyre pėrpara pėr hirė tė kėnaqėsis sė Allahut. Psh, siē u tha nė ajetin e mėparshėm, Ai hedh frikė nė zemėrat e armiqve tė tyre, duke i bėrė tė zėnė thellė me problemet e tyre. Nė kėtė mėnyrė, Allahu u jep besimtarėve qetėsim.

Allahu shkakton frikė tė ndryshme nė zemėrat e jobesimtarėve. Aty ėshtė frika e vdekjės, ardhmerisė, lėndimit, fatkeqėsisė natyrore apo frika e humbjes sė pasurisė. Si rrjedhim, frika e vdekjes ėshtė mė e madhja pėr arsye se njė jobesimtar nuk beson nė ahiret dhe ėshtė fort i lidhur pėr kėtė botė. Duke besuar se ai do tė dobėsohet nė asgjė dhe humbė tė gjitha posedimet, frika e madhe pėr vdekje ėshtė nė rritje. Nė fund tė fundit, kjo frikė shtonė dobėsimin.

Allahu na tregon neve se nė zemėrat e jobesimtarėve ėshtė hudhur frika pėr arsye se ata i pėrshkruajnė Atij partner. Fundin qė kėta njerėz do ta takojnė ėshtė shpallur nė Kur’an:

 

Ne do tė mbjellim frikėn nė zemrat e atyre qė nuk besuan sepse ata All-llahut i trillojnė e i mveshin zota tė tjerė, duke mos pasur pėr tė kurrėfarė fakti, ndaj vendbanimi i tyre do tė jetė xhehennemi. Sa i shėmtuar ėshtė vendi i mizorėve.(Ali 'Imran: 151)

 

 

URTĖSIA DHE FJALIMET BINDĖSE

JANĖ BEKIM NGA ALLAHU

 

Urtėsia dhe fjalimet bindėse janė bekime nga Allahu siē ėshtė shpallur nė ajetėt Kur’anore:

Ai ia dhuron urtėsinė atij qė do, e kujt i ėshtė dhėnė urtėsia, atij pra i ėshtė dhuruar mirėsi e madhe, pėrveē tė menēurve kėtė nuk e kupton kush.(Bekare: 269)

 

Ne ia forcuam edhe sundimin atij, i dhamė menēuri dhe aftėsi bindėse. (Sad: 20)

 

Urtėsia dhe fjalimi madhėshtorė janė dhurata tė mėdha. Njė temė mund tė shpjgohet nga njerėz tė ndryshėm me stile tė ndryshme. Sidoqoftė, stili mė impresiv ėshtė ai mė i urti dhe mė bindėsi. Njė shpjegim i tillė e bėnė vėmendjen e njėrit tė pėrqėndrohet, e zgjonė atė nga pavėmendshmė- -ria, inkurajon mendimin nė gjėrat e ditura por shpesh tė harruara. Njė pėrson me aftėsi tė fjalimeve bindėse nuk bėnė fjalime tė panevojshme tė gjata, por i shpreh mendimet dhe vėshtrimet mė sė shkurti, shumė tė ngjeshur, akoma nė mėnyrėn mė tė kuptueshėme dhe madhėshtore tė mundshėme. Shpjegimet nga njė njeri i menēur nė njė temė janė tė kufizuara nė disa fjali tė sinqerta, dhe kėshtu bėnė ndikim tė fortė nė tė tjerėt. Njė gjė meriton tė pėrmendet kėtu - fjalimet bindėse nuk janė aftėsi qė mund tė mėsohen-. Nuk ka rregulla apo pika tė ndėrlikuara. Kėrkon vetėm sinqeritetin dhe lutjen pėr bekimin e Allahut. Allahu, nė rrjedhen e fjalimit tė njėrit, frymėzon me kėtė urtėsi kė tė don Ai.

Kryevepra ma e madhe e urtėsisė dhe fjalimit impresiv ėshtė sigurisht Kur’ani, i cili ėshtė fjala direkte e Allahut. Kjo urtėsi ėshtė e veēantė pėr tė gjitha librat e shpallur nga Allahu njerėzimit. Kjo ėshtė shpallur nė ajetėt nė vijim: Atyre u patėn ardhur aso lajmesh (tė popujve tė lashtė), ku ka mjaft qortime, (pėr ata qė kuptojnė). Urtėsi e pėrsosur (ėshtė Kur'ani)! Po sa bėjnė dobi qortimet! (Kamer: 4-5)

 

 

NJERIU GJITHASHTU DO TĖ PĖRGJEGJET

PĖR MENDIMET DHE QĖLLIMET E TIJ

 

Nė Kur’an, Allahu urdhėron njeriu tė jetojė sipas principeve tė fesė vullnetarisht dhe besnikrisht:

 

... ata qė i rėndon ai (nuk mund tė agjėrojnė), janė tė obliguar pėr kompenzim, ushqim (ditor), i njė tė varfėri ai qė nga vullneti jep mė tepėr, ajo ėshtė aqė mė mirė pėr te. Mirėpo, agjėrimi ėshtė mė i mirė pėr ju, sikur ta dini.(Bekare: 184)

 

Vazhdoni rregullisht namazet (faljet), e edhe atė namazin e mesėm, dhe ndaj All-llahut tė jeni respektues (nė namaze). (Bekare: 238)

 

Vėrtet, Ibrahimi ka qenė shembėlltyrė e tė mirave, adhurues i All-llahut, besimtarė i drejtė dhe nuk ka qenė nga idhujtarėt. (Nahl: 120)

 

Siē u pa nė ajetėt e mėsipėrme, Allahu e udhėzonė njerėzimin t’i kryejnė tė gjitha lutjet e tyre me besnikėri. Gjatė kryerjes sė lutjės, agjerimit, dhėnjes sė lėmoshės apo paraqitjes sė dėgjueshmėrisė, ēka me tė vėrtetė ka rėndėsi, ėshtė qėllimi i vėrtetė dhe mendimet e pėrzemėrta. Nė Kur’an, Allahu na e tėrhjek vėmendjen tonė nė ekzistimin e disa njerėzve tė cilėt kryejnė lutjet apo tė cilėt japin pasurinė e tyre vetėm pėr tu treguar. Mund fare mirė tė ndodhė qė kėta njerėz nuk reflektohen nė Allahun, dhe nuk mendojnė pėr pafuqin dhe nėnshtrueshmėrinė pėrpara Allahut gjatė lutjes, por vetėm kryejn rituale. Si rrjedhim, njėri nga jashtė mund tė dukėt se po bėnė punė bėmirėse, mund tė formoj shkolla apo t’i ndihmoj tė varfėrit. Mirėpo, veē nėse i ka bėrė me qėllim tė vetėm pėr fitimin e kėnaqėsisė sė Allahut, duke menduar nė faktin se njeriu ėshtė i dobėt dhe nevojtar pėrpara Allahu dhe duke ndier frikė pėr ahiretin, pėrndryshe kėto veprime mund tė mos jenė tė pranueshme nga Allahu. Allahu na tregon neve se gjaku i kafshės sė sakrifikuar nuk arrin te Ai, por devotshmėria (takva) ėshtė ajo qė arrin te Ai:

 

Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja e juaj. Ai ashtu ua nėnshtroi ato juve qė ta madhėroni All-llahu pėr udhėzimet qė ua bėri. Bamirėsve merru myzhde.(Haxhxh: 37)

 

Ndėr besimet mė tė gabuara ėshtė se njerėzit supozojnė se ata do tė jenė pėrgjigjs vetėm pėr veprimet e tyre. Sidoqoft, Allahu na informon neve se njeriu do tė jap llogari pėr qėllimet e tij, mendimet dhe bile edhe ēka ai fsheh thellė nė zemėren e tij:

 

Tė All-llahut janė ē'ka nė qiell dhe ē'ka nė tokė, e pėr atė qė e keni nė shpirtin tuaj, e shfaqėt haptazi ose e mbajtėt fshehtė, All-llahu do t'ju marrė nė pėrgjegjėsi, e Ai ia fal atij qė do dhe dėnon atė qė do. All-llahu ka mundėsi pėr ēdo send. (Bekare: 284)

 

Allahu ka njohuri pėr zemėren e pėrsonit, pėr ndėrgjegjėjen, mendimet dhe ēka mban ai fsheht prej tjerve. Allahu ndėrhyn ndėrmjet njė njeriu dhe zemėres se tij. Prandaj, njeriu nuk mundet tė mbaj asgjė fsheht nga Allahu. Ēdo dyshim qė i kalon nė mendje, ēdo pėrshpėritje e djallit, mendimet e tij aktuale pėr besimtarėt, besimi i tij nė Kur’an, ēfarė kalon nepėr mendjen e tij gjatė lutjes, janė tė gjitha tė ditura njė nga njė pėr Allahun dhe tė regjistruara nga Allahu. Psh, Allahu e din kur ndonjėri i kryen lutjet fjetur, apo kur ai fsheh mendime kontradiktore. Njeriu do t’i takoj secilėn nga kėto nė ditėn e fundit. Pastrimi i zemėres se ndonjėrit, jetesa sipas fesė, jo duke i dalluar vetėm ritualet por gjithashtu duke qėnė i sinqertė dhe i vendosur, janė mėnyrat qė ne do tė arrijmė shpėtimin. Thjesht do tė ishte pakujdesi me lėnė pas dore pafundshmėrinė dhe jetėn e vėrtetė tė ahiretit pėr njė jetė tė shkurtė dhe tė shpejtė. Mė posht janė disa ajete nė tė cilat Allahu e paralajmėron njerėzimin pėr pėrkohėshmėrinė dhe karakterin e jetės sė kėsaj bote:

 

O populli im, kjo jetė e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se njė pėrjetim i pėrkohshėm, ndėrsa bota tjetėr ėshtė ajo e pėrhershmja. (Gafir: 39)

 

Vėrtet, ata (idhujtarėt) e duan shumė kėtė jetė dhe e zėnė asgjė ditėn e rėndė qė i pret.(Insan: 27)

 

 

ALLAHU ĖSHTĖ AI I CILI VENDOS

DASHURINĖ NĖ ZEMĖRAT E NJERĖZVE

 

Nė shumė ajete, Allahu shpall se ėshtė Ai i Cili vendos dashurinė dhe dhembshurinė nė zemėrat e njerėzve. Psh, Allahu ka thėnė nė ajetin vijues se ėshtė Ai i Cili i grumbullon besimtarėt dhe i bashkon zemėrat e tyre sikur tė vllėzėrve:

 

Dhe kapuni qė tė gjithė ju pėr litarin (fenė dhe Kur'anin) e All-llahut, e mos u pėrēani! Pėrkujtojeni nimetin e All-llahut ndaj jush, kur ju (para se ta pranonit fenė islame) ishit tė armiqėsuar, e Ai bashkoi zemėrat tuaja dhe ashtu me dhuntinė e Tij aguat tė jeni vėllezėr. Madje ishit nė buzė tė greminės sė xhehennemit, e Ai ju shpėtoi prej tij. Po kėshtu All-llahu ua sqaron juve argumentet e veta qė ju tė gjeni tė vėrtetėn e lumtur. (Ali 'Imran: 103)

 

Nė ajetet tjera, Allahu na informon neve se ėshtė Ai i Cili u jep besimtarėve butėsinė dhe keqardhjen.

 

...ashtu Ne i dhamė atij urtėsi kur ishte fėmijė. Dhe nga ana jonė i mundėsuam tė jetė i butė, i pastėr dhe respektues (i dėgjueshėm). (Merjem: 12-13)

 

Nuk ka dyshim se ata qė bėnė vepra tė mira, atyre i Gjithėmėshirshmi do t'u krijojė (nė zemėrat e tyre) dashuri. (Merjem: 96)

 

Dhe nga faktet (e madhėrisė sė) e Tij ėshtė qė pėr tė mirėn tuaj, Ai krijoi nga vet lloji juaj palėn (gratė), ashtu qė tė gjeni prehje tek ato dhe nė mes jush krijoi dashuri dhe mėshirė. Nė kėtė ka argumente pėr njerėzit qė mendojnė. (Rum: 21)

 

Allahu gjithashtu thotė se Ai do tė vendosė dashuri ndėrmjet besimtarėve dhe atyre qė janė armiq tė tyre. Ėshtė e qartė se Allahu mban kontrollin mbi tė gjitha zemėrat e tė dy palėve besimtarėve dhe njerėzve tė tjerė. Pritet qė All-llahu tė verė miqėsi ndėrmjet jush dhe atyre qė kishit armiqėsi, All-llahu ėshtė i fuqishėm, All-llahu falė mėkatet, ėshtė mėshirues. (Mumetehine: 7)

 

 

VDEKJA E BESIMTARĖVE DHE

JOBESIMTARĖVE NUK DO TĖ JETĖ E NJĖJTĖ

 

Nė Kur’an, Allahu e hap njė sekret pėr vdekjen, i cili ėshtė i panjohur pėr shumė njerėz- ēfarė pėrsoni i vdekur aktualisht pėrjeton, nuk ėshtė ēka njerėzit tjerė vėrejnė nga pamja e jashtme. Allahu na thotė neve nė Kur’an si nė vijim:

 

Pėrse, pra kur arrin shpirti nė fyt, e ju nė atė moment shikoni (se ē'po i ngjet). E Ne jemi mė afėr tek ai se ju, por ju nuk shihni. (Waki'a: 83-85)

Edhe njė sekret qė Allahu e shpall pėr vdekjen ėshtė terrorri i madh dhe vuajtjet qė i pėrjetojnė jobesimtarėt nė momentin e vdekjes. Njerėzit pėrreth nuk kanė mundėsi pėr tė parė kėtė terror. Allahu e lidhė kėtė fakt nė ajetet e Tij si vijon:

 

E kush ėshtė mė gabimtar i madh se sa ai qė trillon rrenė ndaj Allahut, ose thotė: “Mua po mė shpallet e nuk i ėshtė shpallur asgjė, ose se sa ai qė thotė: “Do tė thur diēka tė ngjajshme me atė qė e ka zbritur All-llahu”. E, sikur t'i shihje mizorėt kur janė nė agoni tė vdekjes, e engjėjt kanė shtrirė duart e veta (me ndėshkim) e (u thonė): “Shpėtojeni pra vetveten (nėse mundeni)”. “Tash pėrjetoni dėnimin e turpshėm pėr shkak se e thoshit tė pavėrtetėn pėr All-llahun, dhe ndaj argumenteve tė Tij ishit kryeneē. (En’am: 93)

 

Po ty tė mos duket e mirė pasuria e tyre dhe fėmijėt e tyre. All-llahu deshi t'i mundojė me tė nė kėtė botė dhe t'u dalė shpirti duke qenė mohues. (Tewbe: 85)

  

Nė pajtueshmėri me kėtė sekret tė shpallur nė Kur’an, njė jobesimtarė mund tė duket se ka vdekur i qėtė nė shtratin e tij. Mund tė duket pėr njerėzit pėrreth sikur ai nuk ka kaluar nėpėr ēfarėdo mundimi apo vuajtje nė ēastin e vdekjes, por se sytė e tij vetėm janė mbyllur. Mirėpo, Allahu na informon neve se njė jobesimtarė ndjenė njė vuajtje tė thellė qė ne nuk mund ta shohim. Se si engjujt e marrin jobesimtarin nė vdekje ėshtė shpjeguar nė Kur’an nė vijim:

 

E si do tė jetė atėherė puna e tyre kur engjėjt t'ua marrin shpirtin duke i rrahur fytyrave dhe shpinave tė tyre? E atė (dėnim) pėr shkak se ata ndoqėn rrugė tė cilėn All-llahu e urren, kurse e urrejtėn atė qė Ai e pėlqen, prandaj ua asgjėsoi veprat e tyre. (Muhammed: 27-28)

 

Sikur t'i kishe parė engjėjt kur ua marrė shpirtin atyre qė mohuan (do tė shihje tmerr), u binin fytyrave dhe shpinave tė tyre (para, prapa): “Shijoni dėnimin e djegėjes!”Kėtė (dėnim e morėt) pėr shkakun e asaj qė fituat. All-llahu nuk ėshtė i padrejtė pėr robtė e Tij (Enfal: 50-51)

  

Pėrkundrazi nga kjo vdekje e vėshtirė e jobesimtarėve, besimtarėt pėrjetojnė vdekje shumė tė lehtė. Psh, njė besimtarė i cili ka luftuar nė luftė pranė pejgamberit (saas) dhe ėshtė shpuar me njė shpatė, u lehtėsua nga tė gjitha format e frikės, pėrjetoj njė moment tė qėtė tė vdekjes. Siē na informon neve Allahu nė ajete, shpirtėrat e besimtarėve do tė merren nė gjendje tė pastėr dhe ata do tė jenė tė mirėpritur nga engjujt me pėrshėndetje dhe lajme tė mira. Allahu e ka pėrshkruar vdekjen e besimtarėve si vijon:

 

... engjėjt ua marrin shpirtin, duke u thėnė: “Selamun alejkum” - gjetėt shpėtimin, hyni nė xhennet, pėr hir tė asaj qė vepruat. (Nahl: 32)

 


 

LUTJA E LARGON NJERIUN NGA E KEQJA

 

Lutja (namazi) ėshtė porositur pėr besimtarėt nė kohė tė caktuara tė ditės, siē u caktua nė Kur’an. Allahu ka premtuar se do t’i shpėrblej ata tė cilėt kujdesen saktsisht pėr lutjet e tyre dhe tė cilėt janė tė pėrhershėm nė lutjet e tyre. Edhe njė shpėrblim tjetėr qė ata tė cilėt e kryejn lutjen do tė pranojn ėshtė shpallur nė Kur’an si vijon:

 

Ti lexo atė qė po tė shpallet nga libri (Kur'ani), fal namazin, vėrtet namazi largon nga tė shėmtuarat dhe tė irituarat, e pėrmendja e All-llahut ėshtė mė e madhja (e adhurimeve); All-llahu e di ēpunoni ju.(Ankebut: 45)

  

Siē thotė Allahu nė ajetin e mėsipėrm, ata tė cilėt e kryejnė namazin janė tė ruajtur nga gjėrat e turpshme dhe nga e keqja. Allahu frymėzon largimin nga keqbėrjet e tilla.

Njėri i cili saktsisht ruhet dhe kryen namazin siē ėshtė pėrshkruar nė Kur’an, ėshtė ai i cili i friksohet Allahut. Njėri qė rrin nė kėmbė, pėrkulet dhe gjunjėzohet pėrpara Allahut nė kohėt e caktuara tė ditės sigurisht do tė largohet nga veprimet e kėqija dhe si pasojė tė ndjejė thellė nė zemėr frikėn nga Allahu. Ndėrgjegjėja e njerėzve tė tillė, me dėshirėn dhe inspirimin e Allahut, do t’i mbaj ata larg nga e keqja dhe gjėrat e turpshme. Edhe nese ata bėjnė diēka gabim pėr shembull, ata do t’i kuptojnė keqbėrjet pėrderisa luten dhe mendon pėrpara Allahut nė fuqin e pafund tė Tij. Kėshtu ata do tė pendohen dhe shmangen nga keqbėrjet nė tė ardhmen.

 

 

ATA QĖ JANĖ MBYTUR NĖ RRUGEN

E ALLAHUT NUK JANĖ TĖ VDEKUR

 

Allahu ka shpallur nė Kur’an se ata tė cilėt vdesin nė rrugėn e Tij nė fakt nuk janė “tė vdekur”, por janė tė gjallė nė pranin e Tij. Ky fakt ėshtė i lidhur nė ajetin qė vijon:

 

Kurrsesi tė mos mendoni se janė tė vdekur ata qė ranė dėshmorė nė rrugėn e All-llahut. Pėrkundrazi, ata janė tė gjallė duke u ushqyer te Allahu i tyre. Janė tė gėzuar me atė qė u dha All-llahu nga tė mirat e Tij, dhe atyre qė kanė mbetur ende pa i bashkuar rradhėve tė tyre, u marrin myzhde se pėr ta nuk ka as frikė dhe as qė kanė pse tė brengosen. Ata janė tė gėzuar me begati e dhurata qė ua dha All-llahu, e s'ka dyshim se All-llahu nuk ua humb shpėrblimin besimtarėve. (Ali 'Imran: 169-171)

 

E pėr ata qė u mbytėn nė rrugėn e All-llahut mos thoni: “Janė tė vdekur”, Jo, ata janė tė gjallė, por ju nuk kuptoni (gjallėrinė e tyre).(Bekare: 154)

  

Udhėheqja e shehidave ėshtė plotsisht nė praninė e Allahut, dhe fakti se ata janė tė mirėseardhur nė xhennet ėshtė edhe njė sekret tjetėr qė Allahu e shpall nė Kur’an.

... E ata qė ranė dėshmorė nė rrugėn e All-llahut, atyre kurrsesi nuk ua humb veprat (por ua shton). Ata do t'i udhėzojė dhe do tė pėrmirėsojė gjendjen e tyre.Dhe do t'i shtie nė Xhennetin, tė cilin ua ka bėrė tė njohur atyre.(Muhammed: 4-6)

 

Allahu i tyre iu pėrgjegj lutjes sė tyre (e tha): Unė nuk ia humb mundin asnjėrit prej jush, mashkull qoftė apo femėr. Ju jeni njėri nga tjetri por ata qė u dėbuan prej shtėpive tė tyre dhe emigruan, u munduan vetėm pse ishin nė rrugėn Time, luftuan dhe u vranė, atyre patjetėr do t'ua shlyej mėkatet e tyre dhe do t'i vejė nė xhennete nė tė cilėt burojnė lumenj. Ai ėshtė shpėrblim nga ana e All-llahut, se mė i miri i shpėrblimeve ėshtė tek All-llahu. (Surah Ali 'Imran: 195)

 

E ata qė pėr hir tė All-llahut braktisėn atdheun e tyre, (e duke luftuar) u vranė ose vdiqėn, All-llahu do t'i shpėrblejė me shpėrblimin mė tė mirė, e s'ka dyshim All-llahu ėshtė mė i miri shpėrblyes. Ata do t'i vė nė njė vend ku do tė jenė tė kėnaqur. All-llahu di mė sė miri (kush ēka meriton) dhe ėshtė shumė i butė.(Haxhxh: 58-59)

 

Faktet e shpallura nė ajetet e mėsipėrme pėr ata tė cilėt janė mbytur nė rrugėn e Allahut janė njė ndėr sekretet e Kur’anit, tė cilėt nuk i dinė shumica e njerėzve.

 

 

ALLAHU ĖSHTĖ DHURUESI I NDERIT

 

Shumė njerėz tė cilėt nuk besojnė nė ahiretin duan pushtetin, forcėn dhe epėrsinė nė botė, duke pretenduar se jeta e tyre ėshtė vetėm ajo e kėsaj bote. Gjatė gjithė jetės sė tyre, ata pėrpiēėn me lakmi pėr kėtė qėllim. Ata i kanė vlerėsimet dhe kriteret e veta pėr tė qenurit tė fuqishėm, i fortė dhe i ndershėm. Sipas kriterit tė tyre, njėri duhet tė jetė i pasur, tė ketė funksion kryesues nė shoqėri dhe reputacion. Nese do tė humbnin ndonjėren nga kėto, ata mendojnė se i tėrė respekti, nderi dhe autoriteti kanė pėrfunduar. Ata janė, megjithatė, duke gabuar. Ky gabim ėshtė shpjeguar nė Kur’an:

 

Dhe kur ata nė vend tė All-llahut adhuruan zota tjerė pėr t'u krenuar me ta. Pėrkundrazi, ata (idhujt) do tė tėrhiqen prej adhurimit tė atyre dhe do tė bėhen armiq tė tyre.(Merjem: 81-82)

  

Poseduesi i vetėm i pushtetit dhe fuqisė ėshtė Allahu dhe Ai i jep pushtet dhe fuqi kujdo qė Ai dėshiron. Prandaj, ata tė cilėt drejtohen nė mėnyra tjera tė arrijnė pushtetin dhe epėrsinė ndryshe nga lutja Allahut janė nė fakt duke i bėrė shokė Atij. Kjo ėshtė pėr arsye se as pasuria, as autoriteti, as statusi qė ka njė pėrson nuk do ta pajis njė pėrson me pushtet. Veē kėsaj, ėshtė ēėshtje e njė momenti tė vetėm pėr Allahun qė t’ia marr njė pėrsoni pushtetin. Psh, kryesori qėveritar mund tė humb tėrė pasurinė e tij, autoritetin dhe statusin e tij nė njė moment, pėr arsye se i vetmi posedues i tė gjithave ėshtė Allahu.

Allahu dhuron pushtet dhe nder nė robėrit e Tij tė cilėt janė shokė te Tij, tė cilėt janė pėrzemėrsisht tė devotėshėm ndaj Tij dhe tė cilėt e zbatojnė Kur’anin. Njė pėrson qė jeton sipas Kur’anit kurrė nuk bėnė ēfarėdoqoftė qė ka mundėsi me i sjell humbjen e nderit, tė ndjen keqardhje apo turp nė praninė e Allahut. Besimtarėt e vėrtetė nuk i frikohen askujt dhe asnjė pushteti, kurrė nuk ia mbajnė anėn ndokujtė. Ata vetėm duan tė arrijnė kėnaqėsinė e Allahut dhe i frikohen vetėm Allahut. Kjo ėshtė pse ata nuk kanė ēfarėdo dobėsie apo ndonjė ndjenjė tė pamjaftueshmėrisė. Megjithėse ata tani nuk zotrojnė ēfarėdo posedimesh, pasuri, rank apo autoritet, Allahu u dhuron pushtet dhe nder atyre. Njė pėrson i till, ndėrkohė, mbanė epėrsinė dhe nderin e tė qenurit besnik dhe tė jeton sipas moraleve tė Kur’anit. Pėr kėtė Allahu thotė si nė vijim:

 

... Ndėrsa e tėrė krenaria i takon All-llahut, tė dėrguarit tė Tij dhe besimtarėve, por hipokritėt kėtė nuk e dinė. (Munafikun: 8)

 

 

SEKRETET E ZBULIMIT TĖ RRUGĖS SĖ DREJTĖ

 

Pothuajse secili i ka tė drejtat dhe gabimet e veta. Kriteri i pėrdorur pėr t’i pėrkufizuar kėto tė drejta dhe gabime ndryshon shumė. Njė libėr, njė pėrson, njė poletikan, apo, nganjėherė, njė filozof mund tė jetė udhėzues nė jetėn e njė pėrsoni. Mirėpo, udha e drejt, e cila ėshtė udha e vetme qė shpie nė shpėtim, ėshtė feja qė Allahu e ka zgjedhur. Nė kėtė udhė, qėllimi i vetėm ėshtė fitimi i kėnaqėsisė, mėshires dhe xhennetit tė Allahut. Udhėt tjera, pa marrė parasysh sa tėrhjekse mund tė dukėn, janė mashtruese dhe drejtojnė nė shkatrrim, pamundėsi, hidhėrim dhe dėnim tė vėshtirė nė tė dy botėrat, kėtu dhe nė ahiret.

Ata qė janė tė udhėzuar nė rrugėn e drejtė janė njė sekret i shpallur nė Kur’an. Ata janė robėrit qė Allahu i ka udhėzuar nė rrugėn e drejt tė Tij dhe tė cilėt e fitojnė xhennetin e Tij. Ēka duhet tė posedojmė pėr me qenė tė udhėzuar nė rrugėn e drejt?

Besimi me bindshmėri

Para se gjithash, njėri duhet tė ketė besimin nė mėnyrė qė tė jetė i udhėzuar nė rrugėn e drejtė. Nese njėri beson se poseduesi dhe krijuesi i vetėm i qiellit dhe tokės dhe ēdogjėje nė mes ėshtė Allahu dhe ėshtė i sigurtė se arsyeja e eksistimit tė tij nė kėtė botė ėshtė tė jetė rob i Allahut, dhe tė pėrpiēėt tė fitoj kėnaqėsinė e Allahut, Allahu gjatė gjithė jetės sė tij e udhėzon atė nė rrugėjn e drejtė. Besimi nė Allahun, nė ahiretin dhe nė Kur’an duhet tė jetė njė besim i vendosur dhe i sigurtė. Ndonėse disa njerėz thonė se ata janė besimtar, ata mund tė kenė dyshime. Kur ata janė se bashku me jobesimtarėt dhe janė nėn ndikimin e tyre, njerėzit e tillė mund tė shfaqin dobėsinė dhe tė marrin qėndrim armiqsor kundėr Allahut dhe fesė sė tij. Mirėpo, ata qė Allahu i udhėzon nė rrugėn e drejtė kanė njė besim tė vendosur dhe tė patundur:

 

E, edhe pėr ta vėrtetuar tė dijshmit se me tė vėrtetė ai (Kur'anin) ėshtė vėrtetė prej Allahut tėnd dhe kėshtu t'i besojnė atij (Kur'anit) dhe (zemrat e tyre) tė bindėn ndaj tij. E All-llahu patjetėr do t'i udhėzojė ata qė besuan nė rrugėn e drejtė.(Haxhxh: 54)


 

Kthimi te Allahu me nėnshtrim tė plotė

Pėr besimtarė' kthimi me nėnshtrim tė plotė ėshtė edhe njė sekret i tė qenurit i udhėzuar nė rrugėn e drejtė. Pėr njėrin qė beson nė Allahun dhe i frikohet ahiretit, kjo jetė nuk ka kėnaqėsi pėr tė.

Kur qėllimi i vetėm ėshtė me fitua kėnaqėsinė e Allahut, besimtarėt e vėrtetė kthehen te Allahu nė tė gjitha veprimet e tyre, dhe duke ditur se Allahu i sprovon ata, ata e nėnshtrojnė vetėvetėn nė fatin qė Allahu e ka paracaktuar. Allahu ka informuar se ata tė cilėt e nėnshtrojnė vetėn te Ai do tė jenė tė udhėzuar nė rrugėn e drejtė:

 

Si bėn tė mos besoni, kur juve janė duke iu lexuar (duke iu shpallur) ajetet e All-llahut dhe kur nė mesin tuaj gjendet i derguari i Tij? E kush i pėrmbahet fesė sė All-llahut, ai padyshim ėshtė i udhėzuar nė rrugėn e drejtė. ( Ali 'Imran: 101)

 

Ai u pėrcaktoi juve fe atė qė i pat pėrcaktuar Nuhut dhe atė qė Ne ta shpallėm ty dhe atė me ēka e patėm porositur Ibrahimin, Musain dhe Isain. (I porositėm) Ta praktikoni fenė e drejtė e mos u pėrēani nė tė. Pėr idhujtarėt ėshtė rėndė kjo nė ēka ju i thirrni ata. All-llahu veēon pėr tė (pėr besim tė drejtė) atė qė do dhe e udhėzon atė qė i drejtohet Atij. (Shura: 13)

 

Zbatimi i kėshillės sė dhėnė

Edhe njė tjetėr urdhėr nga Allahu tė robėt e Tij tė cilėt deshirojnė qė tė jenė te udhėzuar nė rrugėn e drejtė ėshtė si nė vijim:

 

... Po sikur tė zbatonin atė qė kėshilloheshin do tė ishte mė mirė pėr ta dhe do t'i pėrforconte mė shumė. Dhe atėherė do t'u jepnim atyre nga ana Jonė shpėrblim tė madh. Dhe do t'i udhėzonim nė rrugė tė drejtė. (Nisa': 66-68)

  

Besimtarėt qė i frikohėn Allahut pėrpiqėn qė tė pastrojnė vetėvetėn nga keqbėrjet e tyre dhe qė tė arrijnė moralin e pėrsosur, me ēka Allahu do tė jetė shumė i kėnaqur. Mirėpo, njėrit i duhėt pėrulėsia qė tė jetė i falur nga gabimet dhe pranoj udhėzimin pėr rrugėn e drejtė. Njė pėrson i thjeshtė i cili pėrpiqėt qė tė pastroj vetėn do qė, sė pari, pėrpikėrisht t’i zbatoj urdhėrat e Allahut. Pėrveē kėsaj, besimtarėt e sinqertė janė shokė dhe mbrojtės tė njėri tjetrit. Ata urdhėrojnė pėr punė tė mira dhe ndalojnė nga tė kėqijat. Prandaj, duke ditur se paralajmrimi i njė besimtari ėshtė e njė rėndėsie tė madhe pėr llogarin e njėrit nė ahiret, besimtarėt do tė duhej gjithashtu tė jenė pėrceptues nė kėshillimet e njėri tjetrit. Ai i cili e zbaton kėshillėn e mirė do tė udhėzohet nė rrugėn e drejtė. Allahu u jep lajme tė mira robėrve tė Tij tė cilėt i largohen pėrcjelljes sė shejtanit dhe i dėgjojnė ata tė cilėt thėrrasin pėr te Allahu dhe te urdhėrat e Tij:

 

Ndėrkaq, ata qė u larguan prej adhurimit tė idhujve dhe ju drejtuan All-llahut, ata kanė gėzim tė madh, e ti pėrgėzoj robėrit e Mi! Tė cilėt i dėgjojnė fjalėt dhe pasojnė atė mė tė mirėn prej tyre. Tė tillėt janė ata qė All-llahu i udhėzoi nė rrugėn e drejtė dhe tė tillėt janė ata tė menēurit.(Zumer: 17-18)

UNI I NJERIU URDHĖRON PUNĖ TĖ KĖQIJA

 

Uni i njeriut ėshtė forca urdhėruese pėrmbrenda tij dhe i dinė tė dy prishjet dhe si t’i largohet atyre. Me fjalė tė tjera, uni ėshtė ai i cili inspiron pėr punė tė kėqija dhe tė liga. Allahu i ka shpall kėto dy tipare tė unit nė Kur’an si nė vijim:

 

Pasha unin(nefsin) dhe Atė qė e krijoi atė! Dhe ia mėsoi se cilat janė tė kėqijat dhe tė mirat e tij. Pra, ka shpėtuar ai qė e pastroi vetveten. (Shams: 7-9)

  

Uni ėshtė pėrmendur nė ajete si burim i tė gjitha prishjeve dhe veprimeve tė kėqija tė njerėzve. Duke pasur kėsi tipari, uni ėshtė nė mesin e armiqve mė tė dalluar tė njerėzimit. Uni ėshtė vetjak dhe mendjemadh; gjithmonė deshiron t’i kėnaq dėshirat dhe kotėsitė e veta. Pėrkujdeset vetėm pėr nevojat e veta, e intereson dhe e kėrkon vetėm kėnaqėsinė. Drejtohet me tė gjitha metodat qė ta provokoj njerėzimin pasi qė nuk ėshtė gjithmonė e mundshėme t’i plotėsoj deshirat e veta pėrmes rrugėve legale. Fjalėt e Pejgamberit Jusuf (as) shpjegojnė kėtė fakt nė Kur’an si nė vijim:

 

Unė nuk e ēfajsoj veten time, pse uni ėshtė shumė nxitės pėr tė keqėn, pėrveē atė qė ka mėshiruar Zoti im, se Zoti im ėshtė qė fal e mėshiron shumė. (Jusuf: 53)

  

Se uni i ndonjėrit fuqishėm inspiron pėr punė tė kėqija dhe tė liga ėshtė njė sekret shumė me rėndėsi i shpallur besimtarėve qė i frikėsohen Allahut. Kėshtu, ata e dinė se kurdisja e unit kurrė nuk do tė pushojė, as pėr njė moment tė vetėm. Pėrmes joshjes, vazhdimisht tenton qė ta largoj njeriun nga rruga e Allahut. Nė pėrputhje me kėtė sekret, uni kurrė nuk do tė qėndrojė i heshtur; do t’i ēfajėsoj veprimet e veta ndėr tė gjitha rrethanat, do ta dojė vetėn mė shumė se tė tjerėt, do tė bėhet mė mendjemadh, do tė dėshiroj qė tė ketė tė gjitha tė mirat dhe do tė deshiroj tė ēoj njė jetė me kėnaqėsi. Shkurtimisht, do tė drejtohet nė ēdo mėnyrė qė ta bėjė njė pėrson tė shfaq qėndrim tė kundėrt me moralin me tė cilin Allahu ėshtė i kėnaqur.

Nė tė vėrtet, sjellja dhe stili i jobesimtarėve, tė cilat nuk pajtohen me moralet e Kur’anit, janė plotėsisht tė formuara nga uni i tyre. Duke mos pasur frikė nga Allahu, jobesimtarėt nuk mund tė paraqėsin deshirėn tė dėgjojnė ndėrgjegjėjen e tyre por ma parė e pėrcjellin unin e tyre. Pėrēarjet, konflikti i interesave dhe palumturi nė rankimin nė shoqėri nė tė cilėn feja ėshtė hedhur anash, i kanė rrėnjėt e tyre nė individė' qė janė zhytur nė unet e tyre dhe interesat e tyre dhe si pasojė, humbin tė gjitha tiparet e tyre tė njerėzishme siē janė dashuria e vėrtet, respekti dhe sakrifica.

Kjo ėshtė arsyeja pse ky sekret i shpallur nga Allahu ėshtė i rėndėsisė sė madhe. Sa kohė qė ndonjėri e mbanė kėtė sekret nė mend, ai mund tė nderrmarr paramasa kunder unit tė tij dhe tė marr udhėn e drejtė tė sjelljės. Uni mund tė diciplinohet duke e bėrė vetėm tė kundėrten nga ajo qė ai urdhėron. Psh, kur uni urdhėron pėrtacinė, njeriu duhet tė punoj edhe mė shumė. Kur uni urdhėron egoizmin, njeriu duhet tė bėhet mė vetė sakrifikues. Kur uni urdhėron koprracinė, njeriu duhet tė bėhet mė dorėhapur.

Pėrveē anės sė lig tė shpirtit, nga surja esh-Shems, ne e dimė se Allahu gjithashtu frumėzoi nė shpirtė ndėrgjegjėjen e cila e bėnė pėrsonin qė ta mposht shpirtin e tij nga pėrmbushja e dėshirave tė ulėta. Domethėnė, pranė njė frymėzimi qė nxit shpirtin nė ligėsi, shpirti gjithashtu ėshtė i hapur pėr nxitje nė drejtėsi. Ēdonjėri ėshtė i vetėdijshėm pėr kėta zėra pėrshpėritės dhe e njėh tė ligin dhe atė tė drejtin. Sidoqoftė, vetėm ata tė cilėt i frikohen Allahut zbatojnė zėrin e ndėrgjegjėjes sė tyre.

 

 

SEKRETET E BEGATISĖ DHE PASURISĖ

TĖ CAKTUARA PĖR NJERĖZIT

 

E tėrė gjithsia i takon Allahut, dhe Ai i jep ēka Ai do kujtdo qė Ai do. Allahu ėshtė Ai qė i jep furnizim njeriut, i Cili i bėnė ata tė pasur dhe u jep atyre prodhime tė shumėta. Siē Allahu thotė nė njė ajet, Allahu e rrit furnizimin e ēdo njėrit robėr tė Tij siē Ai do, apo, nė mėnyrė tė ngjashme, ua kufizon atyre. Allahu e bėnė kėtė pėr njė arsye tė caktuar dhe nga urtėsia. Tė dy palėt si ata tė cilėve u ėshtė rrit furnizimi dhe ata tė cilėve ju ėshtė kufizuar furnizimi, nė fakt janė tė vėnė nė sprovė nga Allahu. Ata tė cilėt nuk bėhėn mendjemdhėnjė dhe tė prishur pėr atė qė u ėshtė dhėnė, por i shprehin Allahut falėnderim pėr ēdo furnizim, tė cilėt e vendosin besimin e tyre nė Allahun dhe shfaqin palėkundshmėri kur pasuria e tyre kufizohet, kėta janė robėrit me tė cilėt Allahu ėshtė i kėnaqur. Fjalėt e Pejgamberit Sulejmanit (as), e pėrmendur nė Kur’an, e bėnė tė qartė se bekimet qė Allahu i furnizon njerėzit me, janė aktualisht njė pjesė e sprovės:

 

E ai i cili kishte dituri nga libri tha: “Unė ta sjell atė ty sa ēel e mshel sytė (kėtij i tha sille)!” E kur e pa atė (fron) tė vendosur pranė tij (Sulejmani) tha: Kjo ėshtė dhuntia e Zotit tim qė t’mė sprovojė mua se a do ta falėnderoj, apo mos do ta pėrbuzė. E kush falėnderon, ai falėnderon pėr tė mirėn e vet, e kush pėrbuz, Zoti im (s'ka nevojė), ėshtė i pa nevojė e bujar!” (Neml: 40)

  

Fjalėt e Pejgamberit Sulejmanit (as), kur tha“ kjo dhuratė ėshtė pjesė e Allahut tim qė tė mė sprovojė mua qė tė sheh nėse unė do tė shprehi falėnderim apo tė shprehi mosmirėnjohje” shpjegojnė njė nga arsyet se pse njerėzve u janė dhėnė dhurata.

Ēka Allahu pėrcakton si “tėrhjekje e kėsaj bote” nė Kur’an- duke pėrf- -shirė: pasurinė, fėmijėt, gratė, tė afėrmit, pozitėn, autoritetin, inteligjencen, bukurinė, shendetin, tregtinė fitim prurėse, sukseset, shkurtimisht, gjithēka ėshtė dhėnė qė ta vė njėriun nė sprovė.

 

Sekretet nė begatitė qė u jepėn jobesimtarėve

Shumė ka njerėz nė botė tė cilėt, edhe pse nuk kanė besim nė Allahun, shijojnė njė jetė tė gjatė, gėzojnė bekime tė panumėrta, posedojnė tokė pjellore dhe rrisin fėmijė tė shėndosh. Kėta njerėz, nė vend qė tė pėrpiqėn qė tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut, kanė degjeneruar pėr arsye tė kėtyre bekime--ve dhe mbesin larg nga Allahu. Kėta njerėz, tė cilėt kanė humbur nė gjatėsi tė mėdha nė drejtimin e njė jete tė pabindur ndaj Allahut tė tyre dhe tė cilėt kanė kryer shumė e mė shumė mėkate pėr ēdo ditė, duke konsideruar se ēka ata posedojnė si tė mira pėr vetvete. Mirėpo, Kur’ani e tėrheq vemendjen tonė te njė sekret tjetėr dhe qėllimi hyjnor prapa kėtyre bekimeve dhe kohės sė dhėnė:

 

Po ty tė mos duket e mirė pasuria e tyre dhe fėmijėt e tyre. All-llahu deshi t'i mundojė me tė nė kėtė botė dhe t'u dalė shpirti duke qenė mohues. (Tawba: 85)

 

Tė mosmendojnė ata qė nuk besuan se afatin qė u dhamė Ne atyre tė jetojnė, ėshtė nė dobi tė tyre. Ne i lamė tė jetojnė vetėm qė shtojnė edhe mė shumė mėkate, se ata i pret dėnim nėnēmues. (Ali 'Imran: 178)

 

Andaj, ti (Muhammed) lėri ata edhe njė kohė nė atė mashtrimin e tyre. A mos mendojnė ata se me atė qė jemi duke u dhėnė atyre nga pasuria dhe fėmijėt, Ne nxitojmė t'u ofrojmė atyre tė mirat? Jo, kurrsesi, por ata nuk janė kah e kuptojnė. (Mu’minun: 54-56)

 

Siē u shpjegua nė kėto ajete, ēka kėta njerėz posedojnė faktikisht nuk ėshtė mirė pėr ta. Koha e dhėnė atyre ėshtė vetėm qė tu shtohen mėkatet e tyre. Kur afati i tyre mbaron, as pasuria e tyre, as fėmijet, as pozita e tyre nuk mund t’i mbrojnė ata nga denimi i vėshtirė. Nė tė vėrtet, Allahu e ka lidh situatėn e gjeneratės sė kaluar tė cilėt jetuan nė pasuri dhe begati tė furnizimit, qė takuan njė dėnim tė vėshtirė si vijon :

 

E, sa e sa gjenerata kemi shkatėrruar para tyre e qė ishin mė tė pajisur dhe mė tė dukshėm. (Merjem: 74)

  

Ajeti vijues shpjegon arsyen pse kėtyre njerėzve u ėshtė dhėnė kohė shtesė:

 

Thuaj: “Atij qė ėshtė nė humbje (nė mosbesim), le t'ia vazhdojė atij i Gjithfuqishmi pėr njė kohė, e kur do ta shohin atė qė po u premtohet: ose dėnimin (nė kėtė jetė) ose kijametin, atėherė do ta kuptojnė se kush do tė jetė nė pozitė mė tė keqe dhe mė i dobėt nė pėrkrahje!”(Merjem: 75)

  

Allahu ėshtė i Drejti dhe Mėshiruesi mė i Madh, Ai krijon ēdo gjė me urtėsi dhe mirėsi, dhe ēdo njėri ėshtė ripaguar plotėsisht pėr atė qė ai ka bėrė. Duke qėnė tė vetėdijshėm pėr kėtė, besimtarėt vlerėsojnė ngjarjet me qėllim qė tė shohin urtėsinė dhe mirėsinė qė Allahu krijon nė ēdo ngjarje. Pėrndryshe, njerėzit do tė jetonin njė jetė me mashtrime, tė larguar nga realiteti.

 

 


 

SEKRETI SE PSE ALLAHU NUK

I DĖNON MENJĖHERĖ JOBESIMTARĖT

 

Njė nga sekretet e shpallura nė Kur’an, ėshtė se njerėzit nuk janė menjėherė tė ndėshkuar pėr veprimet e kėqija qė ata i kryejnė, por dėnimi ėshtė shtyrė deri nė kohė tė caktuar. Kjo ėshtė shpallur nė ajetin nė vijim:

 

E sikur All-llahu t'i kapte njerėzit sipas veprave (tė kėqia) tė tyre, nuk do tė mbetej asnjė gjallesė, por Ai i afatizon deri nė momentin e caktuar, e kur tė vijė afati i tyre, s'ka dyshim se All-llahu i ka parasysh robėrit e vet! (Fatir: 45)

 

 Zoti yt ėshtė qė falė shumė dhe bėn mėshirė tė madhe, sikur t'i ndėshkonte ata pėr atė qė kanė vepruar, do t'ua ngute atyre tash dėnimin, por ata kanė momentin e caktuar, e pos Tij nuk do tė gjejnė ata strehim. (Kehf: 58)

 

Se shumė njerėz nuk janė ndėshkuar menjėherė pėr veprimet e tyre tė kėqija mund t’i drejtoj ata tė mendojnė se ata kurrė nuk do tė mbahėn pėrgjegjės pėr punė e tyre tė liga. Ky supozim i pengon ata nga kėrkimi i pendimit, ndjimit keqardhje dhe korrigjimin e gabimeve tė tyre. Gjithashtu, kjo u shton pafytyrėsinė e tyre. Tė qenurit pa urtėsi, ata nuk mund tė parashikojnė se kjo do te ju sjell dėnimin e tyre edhe mė shumė tė padurueshėm nė ahiret. Nė Kur’an, Allahu thotė:

 

Tė mosmendojnė ata qė nuk besuan se afatin qė u dhamė Ne atyre tė jetojnė, ėshtė nė dobi tė tyre. Ne i lamė tė jetojnė vetėm qė shtojnė edhe mė shumė mėkate, se ata i pret dėnim nėnēmues. (Ali 'Imran: 178)

 

Kjo ėshtė njė vonesė e krijuar nga Allahu vetėm ta vė njeriun nė sprovė. Mirėpo, sigurisht ėshtė njė kohė e caktuar nė shikimin e Allahut qė secili njeri do tė shpaguaj pėr ēka ai ka qėnė i zėnė. Kur kjo kohė e caktuar mbaron, nuk mund tė ketė vonesė as tė afrohet mė afėr, as pėr njė moment. Allahu na informon neve se secili sigurisht do tė shpaguhet:

 

E, sikur tė mos ishte vendimi dhe afati i caktuar mė heret nga Allahu yt, dėnimi do t'i kapte ata. (Ta Ha: 129)

 

Mirėpo, atyre u jap afat, se kapja (dėnimi) Ime ėshtė e fortė.. (A'raf: 183)

 


 

PĖRFUNDIM

 

 

Ēdo njėri qė e lexon Kur’anin dhe e len tė vendoset nė zemėren dhe shpirtin e tij, i cili konsideron jetėn, ngjarjet dhe njerėzit pėr rreth tij me qėndrimin e njė pėrsoni besimtarė, dhe i cili e merr Allahun pėr shokė tė vetėm mund t’i shohė sekretet e shpallura nė Kur’an. Ēdo ngjarje, e rėndėsi- -shėme apo jo, nxėn vend rrjedhimisht; asgjė nuk paraqitet si rezultat i njė rastėsie. Njė sekret, qėllim i shenjėt dhe i mirė i Allahut vendoset prapa secilit prej tyre. Nėse njerėzit veprojnė sinqerisht dhe gjithmonė kthehen te Allahu, atėherė ata mund t’i vlerėsojnė kėto sekrete dhe urtėsinė prapa tyre.

Njėri qė i kupton sekretet e Kur’anit dhe e vėren eksistimin e kėtyre sekreteve nė jetė afrohet mė afėr Allahut dhe konsilidon shoqėri me Tė. Kėta njerėz kanė kuptim ma tė mirė pėr Allahun, Krijuesin e qiejve dhe tė tokės dhe tė arrijnė vlerėsim mė tė mirė tė fuqisė, urtėsisė dhe diturisė sė Tij. Ata kuptojnė se nuk ka asnjė shokė apo mbrojtės tjetėr pos Allahut. Ata ndiejnė emocine dhe kėnaqėsinė e tė pamurit dhe kuptimin e urtėsisė dhe sekreteve qė Allahu krijon nė ēdo moment tė vetėm. Allahu zbulon mė shumė sekrete nė krijimet e Tij pėr kėsi njerėzish. Edhe nėse jeta e kėti pėrsoni duket e ngjashme me tė tjerėve, Allahu, faktikisht, krijon diēka tė jashtėzakonshėme pėr atė pėrson nė ēdo minut. Allahu do t’ua paraqėt kėto ēdo njėrit qė sinqėrisht dėshiron tė shoh urtėsinė dhe sekretet e Tij nė krijimet e Tij.

Siē Allahu thotė nė Kur’an:

 

Ne kėtė (qė u pėrmend) ka mjaft pėr njė popull tė dėgjueshėm. (Enbiya': 106)